مبارزان کمونیست
شباهنگ راد
تاریخ سیاسی، تنها روایت جابه‌جایی قدرت‌ها و ظهور و سقوط حکومت‌ها نیست؛ بلکه در عمق خود، بازتاب‌دهندهٔ سرنوشت میلیون‌ها کارگر و زحمت‌کشی است که در طول تاریخ، برای دستیابی به ابتدایی‌ترین حقوق انسانی، آزادی اجتماعی و مطالبات معیشتی خویش، بهای سنگینی پرداخته و رنج‌ها و محرومیت‌های بی‌شماری را متحمل شده‌اند.
این تاریخ، هم‌زمان، روایتگر سلطهٔ نیروها و ساختار سیاسی‌ای است که با اتکا به روابط نابرابرِ قدرت، سرکوب خواسته‌های اجتماعی و بازتولید مناسبات استثمارگرانه، بر مسند حکومت تکیه زده‌اند. از این زاویه، مطالعهٔ تاریخ سیاسی ایران بدون بررسی مبارزات طبقاتی، روابط استثمارگرانه، تعارض منافع فرودستان و صاحبان قدرت و جایگاه جنبش‌های کارگری، توده‌ای و زنان، تصویری ناقض از واقعیت تاریخی جامعه ارائه می‌دهد. به عبارت دیگر، تاریخ را نه‌تنها نباید از زاویهٔ حاکمان و صاحبان قدرت نگریست، بلکه باید آن را از دریچهٔ زندگی، مبارزات و مطالبات سرکوب‌شدهٔ مردمی نیز بررسی کرد که همواره از اصلی‌ترین سازندگان تاریخ بوده‌اند. خاندان پهلوی و بازماندگان آن، نمونه‌ای از همین حکومت‌ها و صاحبان قدرت‌اند که بنیان و سرنوشت سیاسی‌شان با ستم، استثمار، سرکوب و غارت ثروت‌های جامعه رقم خورده است.
در حقیقت، کارنامهٔ سیاسی خاندان پهلوی سرشار از جنایت و ستم علیه سازندگان جامعهٔ انسانی بوده است؛ ازاین‌رو، هم‌زمان با گسترش فزایندهٔ جنبش‌های اعتراضی، به‌ویژه زنان، دختران و جوانان، فرصت دادن به بازماندگان نظام پیشین می‌تواند به وارونه‌سازی تاریخ، منحرف کردن افکار عمومی و تطهیر کسانی منجر شود که در کشتارِ مردم و غارت منابع طبیعی جامعه نقشی برجسته داشته‌اند. نیز با فریبکاری و شیادیِ سیاسی نمی‌توان خاطره تاریخی توده‌های رنج‌دیده را زدود؛ حقیقت آن است که جنایت‌ها، خیانت‌ها و پیامدهای کارنامهٔ آن نظام همچنان در حافظه مردم زنده است و نباید با بزک کردن چهره‌های گذشته و بازماندگانی مانند رضا پهلوی، تاریخ را وارونه روایت کرد. مگر جامعه ایران این حقیقت را با صراحتی انکارناپذیر، در برابر افکار عمومی جهان و به‌ویژه خاندان پهلوی، به اثبات نرسانده است؟ مگر حضور گسترده کارگران، زحمت‌کشان، زنان و دختران، دانشجویان و دیگر فرودستان و قربانیان مناسبات سلطه و ستم امپریالیستی در خیزش‌های سال‌های 1356 و 1357، گواه روشنی بر این واقعیت تاریخی نیست که اراده یک جامعه را نمی‌توان در چارچوب اراده سیاسی هیچ خاندان، جریان یا قدرتی محصور ساخت؟ مگر می‌توان جامعه را به انقیاد سیاست‌هایی در آورد که نتیجه آن‌ها از پیش صادر و تعیین‌شده است؟
با در نظر گرفتن این ملاحظات، نمی‌توان رویکرد بنیاد فریدریش ناومان را از جایگاه آن در ساختارهای قدرت و مناسبات غالب سیاسی و اقتصادی منفک کرد؛ پر واضح است که این رویکرد نه پدیده‌ای مستقل و بی‌طرف، بلکه بخشی از روابط و سازوکارهایی است که در ایجاد تحکیم و بازتولید نظم مسلط جهانی نقش دارند؛ نظمی که میلیون‌ها انسان رنج‌دیده در گوشه‌کنار جهان، تاوان ویرانگر سیاست‌ها و سازوکارهای آن را پرداخته‌اند. ازاین‌رو، توضیح و بازخوانی این مسئله نباید صرفاً به اعطای یک نشانهٔ نمادین با نام «جایزه آزادی» از سوی بنیاد فریدریش ناومان به بازماندهٔ خاندان پهلوی خلاصه شود. در چنین چارچوبی، لازم است مواضع و کارنامهٔ رضا پهلوی در برابر اعتراضات کارگری، جنبش‌های توده‌ای و مبارزات زنان و دختران علیه سرکوب، تبعیض و جنایت‌های جمهوری اسلامی، به‌طور مشخص بررسی و ارزیابی شود. اهمیت این سنجش با توجه به تحولات منطقه و جنگ‌های اخیر امریکا و اسرائیل با ایران، بیش‌ازپیش آشکارشده است؛ جنگ‌هایی که پیامدهای فاجعه‌بار انسانی آن‌ها، ازجمله جان‌باختن هزاران انسان بی‌دفاع و کودک، بار دیگر نشان داده‌اند که سیاست‌های جنگ‌افروزان و منافع قدرت‌های سیاسی و اقتصادی بهره‌مند از جنگ چگونه می‌توانند جان، امنیت و زندگی مردم را در معرض خطر قرار دهند.
برای نمونه، رضا پهلوی می‌گوید: «این جنگ است و جنگ تلفات دارد»، «من یک فرد آزاد هستم و نمی‌خواهم در راه مبارزه برای آزادی ایران، آزادی خودم را از دست بدهم که معامله منصفانه‌ای نیست». «یکی از دلایل عمده برخورد جهانی با ایران به‌ویژه حمله امریکا و اسرائیل حاصل سفر دو سال پیش من به اسرائیل بود و به آن‌ها گفتم مردم ایران دشمن شما نیستند»!
جنگ این هیولای کشتار، تاکنون جان هزاران نفر را به کام مرگ کشانده، میلیون‌ها انسان را معلول، آواره و بی‌خانمان ساخته و زیان‌هایی جبران‌ناپذیر به زیرساخت‌ها و ثروت‌های عمومی جامعه وارد کرده است. بااین‌حال، کسی که خود را «مدافع ثروت‌های جامعه و رهایی میلیون‌ها انسان دردمند از چنگال نظام جنایت‌پیشه» معرفی می‌کند، هنگامی‌که با واقعیِت سنگینِ هزینه‌های مبارزه روبه‌رو می‌شود، پشت این استدلال پنهان می‌شود که «جنگ تلفات دارد» و خود حاضر نیست جانش را در معرض خطر قرار دهد. سؤال اینجاست؛ اگر قرار باشد مردم بارِ سنگین سرکوب، ویرانی و محرومیت را به دوش بکشند، مدعیان رهبری و آزادی چه مسئولیتی در برابر آنان دارند؟ چگونه می‌توان از آزادی جامعه سخن گفت، اما در برابر تحقق آن، تنها به حفظ امنیت و جان خویش اندیشید؟
آیا مطالب مطرح‌شده، به‌روشنی از تناقضی اساسی میان ادعای دفاع از آزادی و نجات میلیون‌ها انسان، با سیاست‌های جنگ‌طلبانه و مداخله‌جویانهٔ سودجویان حکایت نمی‌کند؟ سیاست‌هایی که بیش از همه، مردمِ عادی، به‌خصوص کودکان بی‌گناه را قربانی کرده و زندگی میلیون‌ها نفر را با مرگ، آوارگی و ویرانی در هم می‌شکند؟
در این چارچوب، آیا ارائهٔ چهره‌ای مثبت و خلق روایتی درباره فردی که مواضع و رویکردهای ساسی‌اش همسو با سیاست‌های قدرت‌های مداخله‌گر تلقی می‌شود، به چشم‌پوشی از رنج قربانیان جنگ و عادی‌سازی این نگرش در افکار عمومی منجر نمی‌شود؟ آیا چنین بازنمایی‌ای آشکار نمی‌کند که ماهیت و جهت‌گیری سیاسی بنیاد فریدریش ناومان، تولید و بازتولید روایت‌هایی برای منحرف کردن افکار عمومی و تحکیم مناسبات حاکم بر جهان سرمایه‌داری در برابر جنبش‌های روبه گسترش میلیون‌ها کارگر و دیگر قربانیان ستم امپریالیستی است؟
خلاصه آنکه، هم بخشندهٔ جایزه و هم گیرندهٔ آن، هر دو سوار یک قطارند؛ قطاری که مسیرش را مناسبات قدرت تعیین می‌کند و هر یک، بنا بر وزن سیاسی و جایگاه خود، نقشی در به‌پیش راندن آن دارند. تفاوت تنها در نام و موقعیت مسافران است، نه در مقصدی که قطار به سمت آن حرکت می‌کند.
12 نوامبر 2026
21 آبان 1405
