مبارزان کمونیست
قدرت تصمیم گیری در دست کارگران؛ مجامع عمومی در برابر ساختارهای بوروکراتیک
نوشته احمد بخردطبع (نویسنده و فعال جنبش کارگری) به دو زبان فارسی و فرانسوی منتشرشده در سال ۲۰۲۵، در فرانسه، اثری درباره جنبش کارگری، تجربه اعتصابات در فرانسه و، بیش از همه، مسئله چگونگی سازمانیابی و تصمیمگیری کارگران در جریان مبارزه است.
موضوع محوری کتاب را میتوان در یک پرسش اساسی خلاصه کرد:
اعتراض و اعتصاب کارگری چگونه و به دست چه کسانی باید هدایت و اداره شود؟
کتاب از خلال بررسی تجربههای تاریخی جنبش کارگری فرانسه، بهویژه مبارزات کارگران صنایع خودروسازی، دو شیوه متفاوت سازمانیابی را در برابر یکدیگر قرار میدهد: از یک سو ساختارهای پایدار، سلسلهمراتبی و بوروکراتیک سندیکایی و پراکنده و نه لزوماً طبقاتی و از سوی دیگر مجامع عمومی، مجمع نمانیدگان، کمیتههای اعتصاب و اشکال سازمانیابی متکی بر طبقه و مشارکت مستقیم و خرد جمعی کارگران. نویسنده بر این باور است که ساختارهای هرمی میتوانند تصمیمگیری را از بدنه کارگری جدا کرده و آن را به دست گروه محدودی از نمایندگان و مسئولان بسپارند، در حالی که مجمع عمومی امکان دخالت مستقیم کارگران در تعیین مطالبات، تصمیمگیری و هدایت مبارزه را فراهم میآورد.
از جمله ویژگیهای کتاب آن است که گفتگودرباره مجامع عمومی را صرفاً در سطح نظری پیش روینمی گذاردد. بخش قابل توجهی از این اثر به بررسی تجربههای مشخص مبارزه کارگری در فرانسه اختصاص دارد؛ از اعتصاب تاریخی کارگران کارخانه رنو در سال ۱۹۴۷ و تحولات پس از آن گرفته تا جنبش ۱۹۶۸، رویارویی مجامع عمومی با اتحادیههای بوروکراتیک و اعتصابات متأخرتر کارگران صنایع خودروسازی.
در این بررسی تاریخی، مجمع عمومی صرفاً به معنای گردهمایی کارگران نیست، بلکه بهعنوان شکلی از اِعمال اراده جمعی مطرح میشود؛ فضایی که در آن کارگران میتوانند درباره ادامه یا توقف اعتصاب، مطالبات، شیوه پیشبرد مبارزه و انتخاب اشکال اجرایی آن مستقیماً تصمیم بگیرند. کتاب از این زاویه میکوشد تفاوت میان «نمایندگی از بالا» و «تصمیمگیری از پایین» یا به بیان دیگر: هرمی در برابر شوراگرایی را در متن واقعی مبارزات کارگری نشان دهد.
نمونه قابل توجه دیگری که کتاب بررسی میکند، مبارزات کارگران پژو ـ سیتروئن در اولنه در حومه پاریس است. در بررسی اعتصاب سال ۲۰۱۳، نویسنده مقاومت و تداوم مبارزه کارگران را با اتکا به خرد جمعی و تصمیمگیریهای روزانه در مجامع عمومی مرتبط میداند. به تجربه و حضور نزدیک نویسنده، این نمونه و نمونههای تاریخی دیگر برای کتاب وسیلهای هستند تا نشان داده شود مجمع عمومی چگونه میتواند از یک گردهمایی ساده فراتر رفته و به یکی از ارکان سازماندهی اعتصاب تبدیل شود.
اما کتاب تنها درباره فرانسه نیست. تجربه جنبش کارگری فرانسه در این اثر به بستری برای طرح پرسشهایی درباره جنبش کارگری ایران تبدیل میشود. نویسنده به تجربه مجامع عمومی و گرایشهای شورایی در مبارزات کارگران فولاد اهواز، هفتتپه و برخی دیگر از مراکز کارگری ایران اشاره میکند و این تجربهها را دارای ظرفیتی برای تقویت سازمانیابی شورایی و خرد جمعی میداند.از همین رو، اهمیت کتاب را نباید تنها در روایت تاریخ اعتصابات فرانسه جستوجو کرد. هدف اصلی، به گفته نویسنده، صرفاً واقعهنگاری اعتصابات نیست؛ بلکه روشن کردن مسئله سازمانیابی از راه مجامع عمومی در برابر بوروکراسی و ساختارهای هرمی است.
کتاب در نتیجه خواننده را در برابر مجموعهای از پرسشهای عملی قرار میدهد: چه کسانی باید درباره آغاز، ادامه و پایان اعتصاب تصمیم بگیرند؟ رابطه کمیته اعتصاب با مجمع عمومی چه باید باشد؟ نمایندگان تا چه اندازه باید در برابر تصمیم جمعی کارگران پاسخگو باشند؟ چگونه میتوان مانع جدا شدن دستگاه نمایندگی از بدنه کارگری شد؟ و مهمتر از همه، چگونه میتوان مشارکت مستقیم کارگران را از یک شعار به یک سازوکار راستین در فرایند مبارزه تبدیل کرد؟
از این منظر، «مجامع عمومی و ساختارهای مبتنی بر خرد جمعی در فرانسه» دعوتی است به گفتگو درباره یکی از مسائل بنیادی جنبش کارگری: قدرت تصمیمگیری در مبارزه کارگری در کجا باید قرار داشته باشد؛ در رأس ساختارهای نمایندگی یا در مجمع عمومی و اراده جمعی خود کارگران؟
ارزش گفتمان درباره این کتاب نیز در همین نقطه قرار دارد. موافقت یا مخالفت با نتیجهگیریهای نویسنده یک موضوع است، اما تجربههای تاریخی گردآوریشده در کتاب زمینهای فراهم میکنند تا فعالان کارگری، بهویژه بر پایهی آگاهی طبقاتی و تجربه عملی خود، درباره مجامع عمومی، کمیتههای اعتصاب، ساختار شورایی، نقش سندیکاها و رابطه میان نمایندگی و خرد جمعی به گفتگو و داوری بپردازند.
یادآوری میشود که کتاب یاد شده به زبان فرانسه نیز انتشار یافته و نیرویی از فعالین جنبش کارگری در فرانسه (پس از مطالعه ی پیشنهاد برگذاری جلسهای در ماه اکتبر به معرفی کتاب پرداخته شود و در بخش دوم در همین جلسه، جنبش کارگری ایران را به داوری و دیالوگ طبقاتی گیرند. این برنامه با حضور برخی زا فعالین جنب شکارگری فرانسوی از این نظر اهمیت دارد که فعالین کارگری در ایران نیز با ارائهی ملاحظات و نظرات خویش روشنی بخش جنبش کارگری ایران نیز باشند.
عباس منصوران/ ۲۵ مرداد ۱۴۰۵:
سایت چشم انداز کارگری برای سفارش کتاب به زبان فرانسوی و یا فارسی
مجامع عمومی و ساختارهای مبتنی بر خرد جمعی در فرانسه
