مبارزان کمونیست
یوری ماواشف (Yuri MAVASHEV)، خاورشناس و مدرس گروه سیاست جهانی و اقتصاد جهانی در دانشکدۀ مدیریت آکادمی اقتصاد ملی و مدیریت عمومی جنب ریاست جمهوری روسیه
ا. م. شیری- ای هموطن، هر جا که هستی! در جبهۀ دفع حملات تروریستی امپریال- صهیونیستی آمریکا و اسرائیل؟ در میدان نبرد رویاروی با تروریستهای اپستینی؟ در پشت چبهه، در مبارزه با ستون پنجم در خیابانها و میادین مناطق مسکونی ایران بزرگ؟ در خارج از محدودۀ مرزهای جغرافیایی ایران باستان، در جبهۀ بینالمللی دفاع از کشور؟ آیا بوی سوختگی به مشامت نمیرسد؟
قوای حاکمیتی خود را به خواب زدهاند! مجلس عملاً تعطیل است؛ قوۀ قضائیه بجای زدن ریشه (مسببین وضع موجود)، با زدن شاخ و برگها، خاک در چشمها میپاشد؛ قوۀ مجریه ول معطل است؛ از شورای عالی امنیت ملی نیز صدای آنچنانی به گوش نمیرسد… در چنین اوضاع بلبشوی، دزدان اموال و داراییهای ملی، رانتخواران و تراستیها، اصلاحطلبان و لیبرالهای وابسته به غرب و دلارپرستان، بطور کلی، این مجموعۀ تشکیلدهندۀ ستون پنجم دشمن که در نهادهای تصمیمساز کشور بخوبی رخنه کردهاند، با مشاطهگری قطر و پاکستان به معاشقه با اپستینیها مشغول هستند و در حین معاشقه، هیزم کافی برای به آتش کشیدن کشور تدارک میبینند.
تنها راهکار ممکن و در دسترس: دلاوران رزمنده در جبهههای نبرد رویاروی و در سنگر های پشت جبهه، با تشکیل یک شورای دولتی، ادارۀ امور کشور را خود به عهده بگیرند!
*-*-*
قطر و پاکستان تلاش میکنند روند مذاکراتِ متزلزل را احیا کنند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز گذشته اعلام کرد که تنها چند ساعت پس از تهدید به انجام حملات نظامی بیشتر علیه ایران، این حملات را به دلیل پیشرفت در روند دستیابی به توافق صلح احتمالی لغو کرده است. به گفتۀ وی، زمان و مکان امضای این توافق که جزئیات آن بهطور کامل مورد توافق قرار گرفته، در آیندۀ نزدیک اعلام خواهد شد.
پیشتر، در ۸ ژوئن، جیدی ونس معاون رئیسجمهور آمریکا در مصاحبه با جسی واترز مجری شبکۀ فاکس نیوز، برای نخستین بار بهطور علنی اذعان کرد که آمریکا و اسرائیل دربارۀ اهداف راهبردی جنگ علیه ایران موضعی کاملاً یکسان ندارند: «ما منافع مشترک زیادی داریم، اما موقعیتهایی نیز وجود دارد که منافع ما با یکدیگر متفاوت است. فکر میکنم رئیسجمهور بهروشنی گفته است که هرچند اسرائیل آشکارا اهداف خاص خود را دنبال میکند، اما هدف اصلی آمریکا در قبال ایران این است که اجازه ندهد این کشور به سلاح هستهای دست یابد».
در آغاز جنگ، رئیس کاخ سفید طرحی را که توسط سازمان امنیت اسرائیل تهیه شده بود و بر اساس آن قرار بود گروههای کُرد مستقر در عراق، مسلح و حمایت شوند تا در نهایت حکومت ایران سرنگون گردد، رد کرد. رد این طرح، موجب نارضایتی محافل حاکم در اورشلیم غربی شد. در هفتۀ دوم جنگ، اسرائیلیها برخی پالایشگاهها و تأسیسات فرآوری نفت در ایران را بمباران کردند که باعث ناخشنودی فرماندهی نظامی آمریکا شد. زیرا، واشنگتن قصد داشت این منابع و زیرساختها را ظاهراً بر اساس الگویی مشابه ونزوئلا، دستنخورده حفظ کند تا دولت آینده «مطلوب» ایران بتواند از آنها بهرهبرداری کند.
به همین ترتیب، اسرائیل در لبنان نیز اهداف خاص خود را دنبال میکند. مشخص شد که حملات موشکی ایران به اسرائیل در واکنش به حملات نیروی هوایی اسرائیل به حومۀ بیروت انجام شده است. این حملات با وجود اعلام علنی مخالفت کاخ سفید با دور جدید تشدید تنشها صورت گرفت. همزمان با تهدیدهایی که از سوی دونالد ترامپ به امری عادی تبدیل شده است، نیروهای آمریکایی موشکهای پدافندی رهگیر شلیک کردند تا آخرین موج موشکهای بالستیک ایران را که به سوی اسرائیل شلیک شده بود، متوقف کنند. در عین حال، تهران سعی میکند حدود و چارچوبهای این منازعۀ به بنبست رسیده را بازتعریف کرده و از موقعیتهای بهشدت تضعیفشده جنبش شیعی «حزبالله» لبنان که طی سالهای اخیر آسیب دیده است، دفاع کند.
به گفتۀ یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، دستکم یک کشتی نیروی دریایی آمریکا و همچنین واحدهای ارتش این کشور مستقر در منطقه، برای دفاع از خود اقدام به شلیک موشکهای رهگیر کردند. در اسرائیل چند صد نظامی آمریکایی حضور دارند که بسیاری از آنان در مرکز نظارت بر آتشبس غزه در جنوب اسرائیل، مسئولیت پیگیری و هماهنگی امور لجستیکی را بر عهده دارند.
این مقام از بیان اینکه دقیقاً از چه سامانههایی استفاده شده است، خودداری کرد. ناوشکنهای نیروی دریایی آمریکا در دریای عرب و شرق دریای مدیترانه به موشکهای رهگیر استاندارد مجهز هستند. همچنین آمریکا در ماههای اخیر و در پی تنش با ایران، دستکم یک آتشبار سامانه پدافند موشکی «تاد» را در اسرائیل مستقر نگه داشته است. با این حال، مقامهای نظامی آمریکا هنوز در حال بررسی هستند که آیا تلاشهای به عملآمده برای رهگیری، در متوقف کردن موشکهای نزدیکشونده موفق بوده است یا خیر.
روزنامۀ واشنگتن پست در ماه مه گزارش داد که در جریان رویارویی میان آمریکا و ایران، نیروهای آمریکایی بیش از نیمی از کل ذخایر موشکهای رهگیر سامانه «تاد»خود را مصرف کردهاند؛ هرچند مقامهای ارشد، از جمله پیت هگزت، وزیر دفاع آمریکا، هرگونه تأثیر منفی این موضوع بر آمادگی رزمی کلی نیروهای مسلح را رد میکنند.
بر اساس گزارش شبکۀ سیبیسی نیوز، دولت ترامپ برای نخستین بار از صدور دستور به نیروهای آمریکایی برای دفاع از اسرائیل در برابر حملۀ تلافیجویانه ایران خودداری کرد. این حملۀ ایران پس از آن صورت گرفت که هواپیماهای نظامی اسرائیل در آخر هفتۀ گذشته حومۀ بیروت را هدف قرار دادند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیشتر در مورد این حمله به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره صدور مجوز آن هشدار داده بود.
در روزهای اخیر، نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، طی هفتۀ گذشته بارها هشدار دادند که اگر اسرائیل حملات خود به حزبالله در لبنان را متوقف نکند، دامنۀ حملات تلافیجویانه گسترش خواهد یافت. حملۀ اسرائیل در روز یکشنبه در حومۀ بیروت تنها چند روز پس از آن صورت گرفت که مقامات اسرائیلی و لبنانی در جریان مذاکرات واشنگتن بهطور غیررسمی بر سر ازسرگیری آتشبس به توافق رسیده بودند.
همان وقت ترامپ تأکید کرده بود که «مذاکرات نهایی دربارۀ صلح همچنان ادامه دارد»، اما از دیدگاه طرف ایرانی، این مذاکرات «در فضای بیاعتمادی عمیق» در حال انجام است.
در آغاز هفته، نیروهای نظامی ایران اعلام کردند که عملیات تهاجمی علیه اسرائیل را متوقف کردهاند. عملیاتی که به گفتۀ آنان، طی آن به حکومت نتانیاهو «ضربۀ دردناک» وارد شده است. این بیانیه که از تلویزیون دولتی ایران اندکی پس از آن پخش شد، که دونالد ترامپ اعلام کرده بود دو طرف به برقراری فوری آتشبس نزدیک شدهاند.
خبرنگار کانال ۱۲ اسرائیل توضیح داد که هم ایران و هم اسرائیل وجود هرگونه توافق را رد میکنند. بر اساس گزارش این شبکه، دو مقام اسرائیلی گفتهاند که از اظهارات ترامپ شگفتزده شدهاند و برای ارزیابی جدیت نیّت طرفهای درگیر، باید منتظر روشن شدن موضع تهران بمانند.
چند ساعت بعد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در یک پیام ویدئویی اعلام کرد که درگیریهای متقابل با ایران «در حال حاضر مهار شده است»، اما هشدار داد که اسرائیل به هرگونه حملۀ آیندۀ ایران قاطعانه پاسخ خواهد داد.
حملات متقابل در ۷ ژوئن و روزهای پس از آن، نخستین رویارویی از این نوع پس از برقراری آتشبس در اواسط آوریل بود. این حملات متقابل نگرانیها دربارۀ احتمال گسترش جنگ را بهویژه، پس از آنکه شورشیان حوثی یمن از اعمال «محاصرۀ کامل» کشتیرانی اسرائیل در دریای سرخ خبر دادند، افزایش داد. این تشدید تنش پس از چندین هفته اظهارات ترامپ رخ داد که مدعی بود دستیابی به توافقی با ایران برای پایان دادن به جنگ و ازسرگیری فعالیت عادی تنگۀ هرمز کاملاً امکانپذیر است. با این حال، فعلاً اینها قبل از هر چیز، در حد آرزو باقی مانده است. درگیری میان نیروهای آمریکایی و ایرانی در خلیج فارس همچنان ادامه دارد و مذاکرات نیز به دلیل خودداری طرفهای مقابل از بررسی خواستههای بهباور تهران کاملاً منصفانه، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشدۀ ایران و گنجاندن لبنان در توافق احتمالی صلح، به بنبست رسیده است.
در همین حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجۀ ایران، آمریکا را مسئول حملات اسرائیل به مناطق غربی و مرکزی ایران، از جمله، به مجتمع پتروشیمی ماهشهر، دانست و این مسئله را نشانۀ «آشفتگی فزاینده در روند دیپلماتیک» توصیف کرد. پاکستان و قطر که به ادامۀ مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و ایران علاقهمند هستند، تلاش میکنند دستکم تا حدی اوضاع را به مسیر پیشین بازگردانند. در همین راستا، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در شبکههای اجتماعی از طرفهای درگیر خواست در «مسیر صلح و دیپلماسی» باقی بمانند. او گفت:
«بهویژه اکنون که هدف نهایی در آستانۀ دستیابی قرار دارد، صمیمانه از همه طرفها میخواهیم خویشتنداری نشان دهند و فرصت بیشتری به صلح بدهند».
وزیر پاکستانی در تهران نیز مذاکراتی انجام داد و تلاش کرد روند شکنندۀ گفتوگوها را که در آوریل به دلیل اختلافات پیرامون برنامۀ هستهای ایران و ذخایر اورانیوم با غنای بالا متوقف شده بود، احیا کند. قرار است سازوکارهای حل این و دیگر مسائل مهم در قالب یک یادداشت تفاهم ویژه تنظیم شود که متن آن همچنان در حال مذاکره و هماهنگی مستمر است.
ترامپ نیز مطابق سبک همیشگی خود اعلام کرد که توافق عملاً نهایی شده و تهران نسخۀ نهایی یادداشت تفاهم را به «میانجیهای قطری» که صبح ۱۰ ژوئن وارد ایران شده بودند، ارائه کرده است. منابع آکسیوس نیز این ادعا را تأئید کرده و گفتهاند اختلافات اصلی ظاهراً در جریان مذاکرات با مشارکت دوحه برطرف شده است. از جمله موضوعات مورد بحث میتوان به سازوکار آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران (که برای تهران اهمیت حیاتی دارد)، نحوۀ فعالیت تنگۀ هرمز، چارچوب و روند مذاکرات دربارۀ برنامۀ هستهای ایران و مسائل دیگر اشاره کرد.
البته، در این زمینه تفسیرهای متفاوتی وجود دارد. برای مثال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرده است که ایران ناچار خواهد بود خسارات واردشده به متحدان آمریکا در خلیج فارس را از محل داراییهای مسدودشده خود جبران کند و همچنین درآمدهای حاصل از عوارض اخذشده در چارچوب نظام مورد مناقشۀ تنگۀ هرمز نیز به حسابهای ایران واریز خواهد شد. یک منبع آگاه از موضع بسنت نیز گفته است که وی به تیم خود مأموریت داده با شرکای عرب در پادشاهیهای منطقه گفتوگو کنند تا ارزیابی جامعی از هزینههای مرتبط با جبران خساراتی که ایران از آغاز درگیریها وارد کرده، تهیه شود.
تحرکات دیپلماتیک پشتپرده، طبق معمول، با امواج عظیم تشدید تنش نظامی همراه است. بنا به گزارش رسانههای غربی، نیروهای آمریکایی پس از انتشار خبر سقوط یک بالگرد آپاچی در نزدیکی تنگۀ هرمز، مواضعی را در ایران مورد حمله قرار دادند. تهران نیز بیدرنگ با حمله به اهداف آمریکایی در منطقه پاسخ داد و بار دیگر ارادۀ خود برای مقاومت و تواناییاش در پیشبرد «جنگ نامتقارن» را به نمایش گذاشت.
آنچه تا همین اواخر بهعنوان بحران قابلکنترل معرفی میشد، اکنون بیش از پیش به جنگ فرسایشی با پیامدهای غیرقابل پیشبینی برای اقتصاد جهانی و بازارهای انرژی شباهت پیدا کرده است. چنین جنگی میتواند آثار منفی بر ثبات داخلی خود آمریکا نیز بر جای بگذارد. بر اساس برخی نظرسنجیها، جنگ با ایران و حمایت نظامی از رژیم نتانیاهو با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای کنگره، که کمتر از شش ماه به آن باقی مانده است، به مشکل جدی برای دولت ترامپ تبدیل میشود.
بنیاد فرهنگ راهبردی
٢۴ خرداد-جوزا ١۴٠۵
