نیم نگاهی به تفاهمنامۀ بین آمریکا و ایران

نخستین دور مذاکرات ایران و آمریکا در هتل بورگن‌اشتوک در ساحل دریاچۀ لوسرن سوئیس و نتایج آن به روایت تصویر به نقل از «همشهری»
ا. م. شیری
قصد داشتم بعد از سال‌ها تحمل دلهره و نگرانی از مداخلات و حملات تروریستی آمریکا به میهنم که فعلا با امضای تفاهمنامۀ ۱۴ بندی آمریکا و ایران ظاهراً متوقف شده، چند روزی کار نوشتن و ترجمۀ روزانه را متوقف کنم و به مغز و اعصاب خودم کمی استراحت بدهم.
اما نشد. طبق عادت، هنگام جستجوی اخبار و حوادث در رسانه‌ها، ناگهان چشمم به خبر برگزاری نخستین دور مذاکرات چهارجانبه، البته، دو جانبۀ ایران و آمریکا در هتل بورگن‌اشتوک در ساحل دریاچۀ لوسرن سوئیس و نتایج «گهربار» آن افتاد. دو جانبه به این دلیل که قطر و پاکستان و مقامات قطری و پاکستانی، نمایندگان فاقد اختیار و صلاحیت مستقل از آمریکا هستند. ببین که مشکل ما چقدر کمدی- تراژیک است که برای حل آن به نسخه‌پیچی «خدیجه کوره» نیازمند شده‌ایم.
به هر صورت، لاجرم، از قصد خود صرفنظر کردم و دیدم بهتر است قبل از هر کاری، برای چندمین بار، خود تفاهمنامه را مطالعه کنم. بعد از مطالعۀ مجدد آن، به چرایی این گفتۀ رهبر کشور، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای در رابطه با تفاهمنامه: «بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیّت ملّی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند و تصریح به قبول مسئولیت آن نمودند، اجازۀ آن را صادر نمودم‌…»، هر چه عمیق‌تر پی بردم.
متوجه شدم، که ایشان نیز مانند پدر شهیدشان، به دلیل بی‌اعتمادی بحق به آمریکا و بی‌معنی بودن مذاکره با آن و بدلیل اینکه آمریکا به انجام هیچ یک از چهارده بند این «تفاهمنامه» در دورۀ ۶٠ روزه، بجز بند اول و چهار، متعهد نشده و اجرای بقیۀ مفاد آن را به بعد از توافق نهایی موکول کرده است، در پیام خود چنین موضعی اتخاذ نموده، مسئولیت آن را به عهدۀ رئیس جمهور پزشکیان گذاشته که با حمایت گستردۀ تیم خائن روحانی-ظریف و باندهای غربگرا به این مقام انتخاب شد و سعی می‌کند منویات و برنامه‌های آن‌ها را اجرا نماید.
لازم به ذکر است، که خود بند اول نیز واویلاست. زیرا، در آن نه صحبتی از محکومیت حملات تروریستی آمریکا و اسرائیل به ایران ما، نه حرفی از درخواست غرامت و نه کلامی در مورد تخریب بخش اعظم زیرساخت‌های کشور، ترور هزاران شهروند، از دختربچه‌های دانش‌آموز، دانشمندان، فرماندهای عالی‌رتبۀ نظامی تا وزرا و رهبر کشور به میان نیامده و بجای همۀ این‌ها، فقط کلمۀ «جنگ»، آن ‌هم بگونه‌ای به کار برده شد که بین ایران و مهاجمان تروریست علامت مساوی گذاشته است. البته، پیش از این نیز مجری شبکۀ خبر، رسانۀ اصلی نظام، در مصاحبه با علیرضا زاکانی، شهردار تهران، آن را «جنگ ایران و آمریکا» نامید. تازه شانس آوردیم که نگفت «جنگ ایران علیه آمریکا»!
حالا، بند بند این «تفاهمنامه» را بررسی و برداشت خودم را در زیر هر بند با علامت «*-» بیان می‌کنم.
متن کامل تفاهم‌نامۀ ١۴ بندی آمریکا و ایران و برداشتن من از بند بند آن:
۱_ جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، به همراه متحدان خود در جنگ جاری، با امضای این یادداشت تفاهم پایان فوری و دائمی جنگ را در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان، اعلام می‌کنند و متعهد می‌شوند که از این پس هیچ اقدام خصمانه‌ای علیه یکدیگر انجام ندهند و از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند. توافق نهایی مفاد این ماده و سایر مواد را تأیید خواهد کرد.
*- اینکه «… اعلام می‌کنند و متعهد می‌شوند…»، یعنی ایران هم یکی از آغازگران «جنگ» بوده، آمریکا را به استفاده از زور تهدید کرده است.
۲_ جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا متعهد می‌شوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند.
*- این بند این معنی را در ذهن القاء می‌کند که ایران نیز به حاکمیت و تمامیت ارضی آمریکا احترام نگذاشته و در امور داخلی آن مداخله می‌کرده است.
۳- جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا متعهد می‌شوند ظرف حداکثر ۶۰ روز، که با رضایت متقابل قابل تمدید است، مذاکره کرده و به یک توافق نهایی دست یابند.
*- این بند را بنوعی می‌توان توجیه کرد. توجیه به این دلیل که منشاء و مبدا مذاکره با آمریکا بر پایۀ اشتباه بنا شده است.
۴_ ‌بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده محاصره دریایی را لغو کرده و از هرگونه مداخله یا مانع‌تراشی علیه جمهوری اسلامی ایران جلوگیری خواهد کرد و حداکثر ظرف ۳۰ روز تردد دریایی را به ظرفیت کامل خود بازخواهد گرداند؛ میزان تردد کشتی‌ها از سوی جمهوری اسلامی ایران متناسب با حجم تردد پیش از جنگ خواهد بود. همچنین ایالات متحده متعهد می‌شود ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از مناطق اطراف خارج کند.
*- ایالات متحده متعهد می‌شود ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از مناطق اطراف خارج کند. بنابراین، تا «توافق نهایی» نیروهای آمریکایی در مناطق اطراف ایران باقی می‌مانند- نسیه!
۵_ پس از امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران فوراً اقداماتی را برای ازسرگیری حرکت کشتی‌های تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس انجام خواهد داد تا حداکثر ظرف ۳۰ روز حجم تردد به سطح پیش از جنگ بازگردد؛ این امر با در نظر گرفتن ضرورت رفع موانع فنی و پاک‌سازی مین‌ها توسط ایران صورت خواهد گرفت.
*- ایران طی ضرب‌الاجل ۳۰ روزه به رفع موانع فنی و پاک‌سازی مین‌ها اقدام خواهد کرد تا هم بازار انرژی اشباع شود و هم تجارت رونق بگیرد- نقد!
۶_ ایالات متحده متعهد می‌شود همراه با شرکای منطقه‌ای خود، یک برنامه جامع مورد توافق دو طرف برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند و تأمین مالی حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین نماید. سازوکار اجرایی این برنامه به‌عنوان بخشی از توافق نهایی، ظرف ۶۰ روز تدوین خواهد شد.
*- فقط «سازوکار اجرایی این برنامه به‌عنوان بخشی از توافق نهایی(؟)… ظرف ۶۰ روز تدوین خواهد شد. یعنی، اجرای آن به بعد از توافق نهایی احتمالی موکول می‌شود- گوش شیطان کر، ببینیم و تعریف کنیم!
توهم مبتلایان به بیماری مذاکره را ببین! در حالیکه آمریکا پول‌های ایران را مسدود کرده، ٣٠٠ میلیارد دلار وعدۀ سر خرمن می‌دهد.
۷_ ایالات متحده متعهد می‌شود طبق جدول زمانی که در توافق نهایی تعیین خواهد شد، به تمامی انواع تحریم‌های اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران پایان دهد؛ از جمله قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، مصوبات شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، و تمامی تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا اعم از اولیه و ثانویه.
*- لغو همۀ تحریم‌ها- این وعدۀ سر خرمن آمریکا نیز به بعد از «توافق نهایی» و «طبق جدول زمانی» موکول می‌شود- نسیه!
۸_ جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تأکید می‌کند که هرگز سلاح هسته‌ای تولید نخواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده توافق کرده‌اند که سرنوشت مواد غنی‌شده و تمامی مسائل هسته‌ای مورد توافق طرفین، از جمله نیازهای هسته‌ای ایران، به‌طور مناسب در توافق نهایی تعیین شود؛ توافق نهایی مفاد این ماده را تأیید خواهد کرد.
*- جمهوری اسلامی بعنوان عضو آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و سازمان منع گشترش سلاح‌های هسته‌ای، به اجرای منشور آن‌ها متعهد است! حالا به چه دلیل باید به آمریکا تعهد دهد که نه سلاح هسته‌ای تولید خواهد کرد و نه خواهد خرید. علاوه بر این، طبق فتوای رهبر دینی- سیاسی شهید ایران، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، تولید سلاح اتمی ممنوع شده است- نقد!
۹_ جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده توافق می‌کنند که تا زمان دستیابی به توافق نهایی، وضعیت موجود حفظ شود؛ ایران وضعیت فعلی برنامه هسته‌ای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده نیز تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نخواهد کرد و حضور نظامی خود را در منطقه افزایش نخواهد داد.
*- خیلی جالب است «استاتوس کوو»، مگر باز هم تحریمی باقی مانده که آمریکا علیه ایران اعمال نکرده است؟! این بند در واقع «برای خالی نبودن عریضه» و فریبکاری آورده شده است. حفظ وضعیت موجود تا زمان دستیابی به توافق نهایی! اگر توافق نهایی حاصل نشد، چه؟
۱۰_ ایالات متحده متعهد می‌شود بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان رفع تحریم‌ها، وزارت خزانه‌داری آمریکا معافیت‌هایی برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آن‌ها و تمامی خدمات مرتبط از جمله خدمات بانکی، بیمه، حمل‌ونقل و موارد مشابه صادر کند.
*- این بند علاوه بر اینکه به نفع کشور ماست، در عین حال، «صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آن‌ها» به اشباع شدن بازار انرژی کمک می‌می‌کند- نقد!
۱۱_ ایالات متحده متعهد می‌شود با توجه به پیشرفت مذاکرات به سمت توافق نهایی، وجوه و دارایی‌های مسدود یا محدودشده جمهوری اسلامی ایران را آزاد کرده و به‌طور کامل در دسترس قرار دهد. این وجوه، چه در حساب اصلی نگهداری شوند و چه منتقل شوند، برای هرگونه پرداخت به ذی‌نفع نهایی که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین شود قابل استفاده خواهند بود و به‌طور کامل در دسترس خواهند بود. ایالات متحده متعهد می‌شود تمامی مجوزها و پروانه‌های لازم را در این زمینه صادر کند
*- این بند نیز به تشخیص آمریکا منوط شده است. بدین معنی که اگر آمریکا احساس کند «مذاکرات به سمت توافق نهایی» پیش نمی‌رود، دارایی‌های ایران را آزاد نخواهد کرد. علاوه بر این، ونس، معاون رئیس جمهور، «آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران» را مشروط به خرید محصولات کشاورزی از آمریکا اعلام کرده است. محصولات کشاورزی فوق تراریختۀ آمریکا که بدلیل استفادۀ گسترده از آفت‌کش‌ها و سایر سموم شیمیایی بیماری‌زا، اروپا ورود آن‌ها را ممنوع کرده است- نسیه به شرط چاقو!
۱۲_ جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده توافق می‌کنند که سازوکاری اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق توافق نهایی و پایبندی آتی به آن ایجاد شود.
۱۳_ پس از امضای این یادداشت تفاهم و دریافت تضمین‌هایی درباره آغاز اجرای مواد ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ این یادداشت تفاهم و تداوم اجرای این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده صرفاً درباره مواد باقی‌مانده وارد مذاکرات مربوط به توافق نهایی خواهند شد.
۱۴_ توافق نهایی از طریق یک قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل متحد به تصویب خواهد رسید.
*- از سه بند ١٢، ١٣ و ١۴، فقط بند آخر مهم است مشروط بر اینکه آمریکا به توافق نهایی تن در دهد.
*- به این ترتیب، ایران خواست‌های آمریکا را در مقابل «نسیه‌های» آن «نقد می‌کند». قطعا، به همین دلایل است که رهبر کشور مسئولیت تفاهمنامه و مذاکره با آمریکا را به عهدۀ دکتر پزشکیان، رئیس جمهور تحت کنترل و مدیریت تیم خائن روحانی- ظریف و دیگر باندهای غربگرای مبتلا به بیماری مذاکره واگذار کرده است.

نیم نگاهی به تفاهمنامۀ بین آمریکا و ایران


٣ تیر- سرطان ١۴٠۵