از مرگ کارگران و اعتراضات آبدانان تا موج مبارزات اجتماعی در اروپا؛

از مرگ کارگران و اعتراضات آبدانان تا موج مبارزات اجتماعی در اروپا؛

ضرورت همبستگی و سازمان‌یابی جنبش‌های اجتماعی ایران

 

          بهرام رحمانی

bahram.rehmani@gmail.com

 

مقدمه

مرگ کارگران در محیط‌های کاری و جاده‌های ناامن، دستمزدهای ناچیز و پرداخت‌نشده، اخراج و بیکاری، فقدان امنیت شغلی و بی‌توجهی مسئولان به ابتدایی‌ترین حقوق نیروی کار، تنها مجموعه‌ای از مشکلات صنفی و اقتصادی نیستند؛ این واقعیت‌ها نشانه بحران عمیق‌تری در مناسبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ایران‌اند. کارگرانی که با نیروی جسمی و فکری خود ثروت جامعه را تولید می‌کنند، اغلب از امنیت، رفاه و حقوقی محروم‌اند که برخورداری از آن‌ها باید از بدیهی‌ترین دستاوردهای یک جامعه انسانی باشد.

اعتراض‌های کارگری و اجتماعی در ایران، از محیط‌های صنعتی و مراکز تولیدی تا شهرهای کوچک و مناطق محروم، بیانگر نارضایتی انباشته‌ای است که ریشه در فقر، تبعیض، فساد، سوءمدیریت و فقدان امکان تشکل‌یابی مستقل دارد. اعتراض مردم آبدانان در پی جان‌باختن کارگران نیز در همین چارچوب قابل بررسی است؛ اعتراضی که در آن، مردم خواهان پاسخ‌گویی مسئولان و روشن‌شدن حقیقت درباره جان‌باختن انسان‌هایی شدند که برای تأمین معاش خود کار می‌کردند.

در حاشیه این اعتراض‌ها، انتشار ویدیوهای متفاوت در شبکه‌های اجتماعی نیز به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شد. در حالی که در برخی تصاویر شعارهای اعتراضی علیه مسئولان شنیده می‌شود، ویدیویی با شعارهای حمایت از رضا پهلوی نیز انتشار یافت. بررسی راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی نشان داد که دست‌کم یکی از نسخه‌های این ویدیو با صدای متفاوت و صداگذاری‌شده منتشر شده است. این نمونه نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با دست‌کاری صدا و تصویر، جهت و معنای یک اعتراض را تغییر داد و آن را در خدمت اهداف تبلیغاتی و سیاسی قرار داد. البته این نتیجه را نباید به همه ویدیوها یا تمام شعارهای احتمالی آن تجمع تعمیم داد.

چنین اتفاقی، افزون بر ضرورت راستی‌آزمایی اخبار و تصاویر، مسئله مهم‌تری را نیز مطرح می‌کند: اعتراض کارگران و مردم نباید به ابزار تبلیغاتی هیچ حزب، جریان یا چهره سیاسی تبدیل شود. همان‌گونه که حکومت حق ندارد صدای معترضان را سرکوب یا تحریف کند، هیچ نیروی سیاسی مخالف حکومت نیز حق ندارد مطالبات و شعارهای مردم را به نام خود مصادره کند. حق سخن‌گفتن و تعیین مسیر مبارزه، پیش از هر چیز متعلق به خود مردم و تشکل‌های مستقل آنان است.

نگاهی به تجربه مبارزات کارگری و اجتماعی در کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه و ایتالیا، نشان می‌دهد که دستیابی به حقوق اقتصادی و اجتماعی بدون سازمان‌یابی، همبستگی و استمرار مبارزه امکان‌پذیر نیست. این تجربه‌ها، با وجود تفاوت‌های تاریخی و سیاسی، می‌توانند برای جنبش‌های اجتماعی ایران آموزنده باشند. پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان اعتراض‌های پراکنده را به نیرویی مستقل، آگاه، متکثر و سازمان‌یافته تبدیل کرد؛ نیرویی که بتواند از حقوق کارگران و دیگر گروه‌های اجتماعی دفاع کند و در تعیین آینده جامعه نقشی واقعی داشته باشد.

مسئله اساسی برای ایران امروز تنها گسترش اعتراض‌ها نیست؛ پرسش مهم‌تر این است که چگونه می‌توان اعتراض‌های پراکنده را به نیرویی اجتماعی، آگاه، سازمان‌یافته و پایدار تبدیل کرد؟ چگونه می‌توان میان کارگران، زنان، دانشجویان، معلمان، پرستاران، بازنشستگان، جوانان، فعالان محیط‌زیست و ملیت‌های مختلف ایران پیوندی دموکراتیک و مستقل ایجاد کرد؟ و چگونه می‌توان از تکرار چرخه اعتراض، سرکوب، عقب‌نشینی و ناامیدی جلوگیری کرد؟

 

مرگ کارگران؛ نشانه‌ای از بحران ساختاری در مناسبات کار

مرگ و مصدومیت کارگران در محیط‌های کاری، به‌ویژه در بخش‌هایی مانند ساختمان‌سازی، معدن، صنایع سنگین، حمل‌ونقل و کارگاه‌های کوچک، یکی از دردناک‌ترین جلوه‌های وضعیت نیروی کار در ایران است. هر حادثه مرگ‌بار، علاوه بر قربانی‌گرفتن از میان انسان‌هایی که برای تأمین معاش خانواده خود کار می‌کنند، خانواده‌ای را نیز با فقدان، فقر و ناامنی اقتصادی روبه‌رو می‌سازد. در بسیاری از موارد، نبود تجهیزات ایمنی، فقدان نظارت مؤثر، شرایط نامناسب کار، قراردادهای موقت و پیمانی و بی‌توجهی به مقررات حفاظت فنی، خطر مرگ و آسیب‌دیدگی را افزایش می‌دهد.

نباید حوادث کار را صرفاً به بی‌احتیاطی فردی کارگر یا خطای یک مسئول در محل کار تقلیل داد. هنگامی که کارفرما برای کاهش هزینه‌ها از تأمین تجهیزات ایمنی خودداری می‌کند، هنگامی که نظارت دولتی ضعیف یا ناکارآمد است و هنگامی که کارگر به دلیل ترس از اخراج نمی‌تواند درباره شرایط خطرناک محیط کار اعتراض کند، مسئله با یک حادثه اتفاقی روبه‌رو نیستیم؛ با ساختاری مواجهیم که در آن سود و کاهش هزینه‌ها می‌تواند بر جان انسان‌ها اولویت پیدا کند.

مسئولیت دولت در این زمینه صرفاً صدور آیین‌نامه و اعلام تأسف پس از وقوع حادثه نیست. دولت موظف است از طریق بازرسی مستقل و مؤثر، اجرای قوانین ایمنی، حمایت از تشکل‌های کارگری و پاسخ‌گوکردن کارفرمایان، از تکرار چنین فجایعی جلوگیری کند. اگر کارگران امکان سازمان‌یابی مستقل و نظارت بر شرایط کار خود را نداشته باشند، حتی بهترین قوانین نیز ممکن است در عمل به نوشته‌هایی بی‌اثر تبدیل شوند.

مسئله دستمزد نیز با امنیت شغلی و ایمنی محیط کار ارتباط مستقیم دارد. کارگری که دستمزدش برای تأمین نیازهای اولیه خانواده کافی نیست، ممکن است ناچار شود ساعات طولانی‌تری کار کند، چند شغل داشته باشد یا شرایط خطرناک را برای از دست ندادن شغل خود تحمل کند. بنابراین، مبارزه برای دستمزد عادلانه، امنیت شغلی و محیط کار ایمن، سه مطالبه جدا از یکدیگر نیستند؛ آن‌ها اجزای یک حق اساسی‌اند: حق برخورداری از زندگی انسانی و شایسته.

 

اعتراض‌های آبدانان و اهمیت پیوند مطالبات محلی با بحران عمومی جامعه

اعتراض‌های آبدانان را باید در متن شرایط اقتصادی و اجتماعی منطقه و بحران عمومی کشور بررسی کرد. در شهرهای کوچک و مناطق محروم، محدودیت فرصت‌های شغلی، کاهش قدرت خرید، ضعف زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی و احساس تبعیض و بی‌توجهی مسئولان می‌تواند نارضایتی‌های انباشته را به اعتراض عمومی تبدیل کند. هنگامی که مردم احساس می‌کنند راه‌های قانونی و مؤثر برای بیان خواسته‌هایشان بسته است، اعتراض خیابانی به یکی از معدود ابزارهای باقی‌مانده برای رساندن صدای آنان تبدیل می‌شود.

اهمیت چنین اعتراض‌هایی تنها در شمار شرکت‌کنندگان یا مدت برگزاری آن‌ها خلاصه نمی‌شود. این حرکت‌ها نشان می‌دهند که بحران‌های اجتماعی محدود به کلان‌شهرها یا مراکز صنعتی نیستند و مناطق مختلف کشور نیز به شکل‌های گوناگون با پیامدهای سیاست‌های اقتصادی و سیاسی روبه‌رو هستند. نادیده‌گرفتن اعتراض‌های شهرهای کوچک، به معنای نادیده‌گرفتن بخشی از واقعیت اجتماعی ایران است.

با این حال، هر اعتراض محلی برای آن که بتواند به مطالبه‌ای پایدار و مؤثر تبدیل شود، نیازمند ارتباط با دیگر حرکت‌های اجتماعی است. تجربه نشان داده است که اعتراض‌های جداافتاده، حتی اگر از حمایت و همدلی عمومی برخوردار باشند، در برابر فشارهای امنیتی و اقتصادی آسیب‌پذیرترند. پیوند میان اعتراض‌های محلی و مطالبات سراسری می‌تواند امکان همبستگی، اطلاع‌رسانی، حمایت متقابل و طرح خواسته‌های مشترک را فراهم کند.

این پیوند نباید به معنای حذف ویژگی‌ها و مطالبات خاص هر منطقه باشد. مردم هر شهر و منطقه باید حق داشته باشند درباره مسائل و اولویت‌های خود سخن بگویند و برای پیگیری آن‌ها تشکل‌های مستقل ایجاد کنند. همبستگی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که تفاوت‌ها به رسمیت شناخته شوند و مطالبات مشترک، بدون تحمیل اراده یک جریان یا مرکز سیاسی، مبنای همکاری قرار گیرند.

 

مبارزات کارگری در اروپا؛ دستاوردهایی که بدون مبارزه به دست نیامده‌اند

بسیاری از حقوقی که امروز در کشورهای اروپایی بخشی از نظام کار و تأمین اجتماعی محسوب می‌شوند، نتیجه تصمیم داوطلبانه دولت‌ها یا بخشندگی صاحبان سرمایه نبوده‌اند. محدودشدن ساعات کار، حق تعطیلات سالانه، بیمه‌های اجتماعی، حق اعتصاب، قراردادهای جمعی، ایمنی محیط کار و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن اتحادیه‌های کارگری، در جریان مبارزه‌های طولانی و گاه بسیار پرهزینه به دست آمده‌اند.

تاریخ جنبش کارگری اروپا، تاریخ شکل‌گیری تشکل‌های مستقل، اعتصاب‌های گسترده، مقاومت در برابر سرکوب و تلاش برای تغییر مناسبات قدرت در محیط کار و جامعه است. کارگران به‌تدریج دریافتند که اعتراض فردی در برابر کارفرما، به‌ویژه در شرایطی که رابطه قدرت نابرابر است، معمولاً توان محدودی دارد؛ اما اقدام جمعی و سازمان‌یافته می‌تواند توازن قوا را تغییر دهد.

اتحادیه‌های کارگری در این روند نقش مهمی ایفا کرده‌اند. آن‌ها امکان مذاکره جمعی، دفاع حقوقی از کارگران، سازمان‌دهی اعتصاب‌ها و انتقال تجربه از یک نسل به نسل دیگر را فراهم کرده‌اند. البته اتحادیه‌ها نیز همواره یکسان و بی‌خطا عمل نکرده‌اند. برخی از آن‌ها در دوره‌هایی به سازش‌های محدودکننده تن داده‌اند یا از بخش‌هایی از نیروی کار فاصله گرفته‌اند. با این وجود، وجود تشکل مستقل و امکان نقد و اصلاح عملکرد آن، خود یکی از پایه‌های قدرت جنبش کارگری است.

تجربه اروپا همچنین نشان می‌دهد که مبارزه کارگری فقط به مطالبات مربوط به کارخانه و کارگاه محدود نمی‌ماند. حق برخورداری از آموزش و بهداشت عمومی، مسکن مناسب، حمل‌ونقل عمومی، بیمه بیکاری، بازنشستگی و خدمات اجتماعی، به‌تدریج به بخشی از مطالبات جنبش‌های کارگری و اجتماعی تبدیل شده‌اند. به این ترتیب، جنبش کارگری از یک حرکت صرفاً صنفی فراتر رفته و در شکل‌گیری سیاست‌های عمومی و دفاع از حقوق اجتماعی نقش پیدا کرده است.

 

فرانسه؛ اعتصاب و اعتراض به‌مثابه ابزار دفاع از حقوق اجتماعی

فرانسه یکی از نمونه‌های برجسته در تاریخ مبارزات کارگری و اجتماعی اروپا است. در این کشور، اعتصاب و تظاهرات خیابانی سابقه‌ای طولانی دارند و بخش‌های مختلف جامعه در دوره‌های گوناگون برای دفاع از حقوق خود به این ابزارها متوسل شده‌اند. کارگران بخش حمل‌ونقل، کارکنان خدمات عمومی، معلمان، دانشجویان و بازنشستگان بارها در اعتراض به سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی دولت‌ها به میدان آمده‌اند.

اعتراض‌های گسترده علیه تغییرات نظام بازنشستگی در فرانسه نشان داد که تصمیم‌های دولت درباره افزایش سن بازنشستگی یا تغییر شرایط برخورداری از مستمری، صرفاً موضوعی اداری و فنی نیستند؛ این تصمیم‌ها مستقیماً با زندگی میلیون‌ها نفر، امنیت دوران سالمندی و توزیع هزینه‌های اقتصادی ارتباط دارند. از این رو، بخش‌های مختلف جامعه ممکن است حول یک مطالبه مشترک به میدان بیایند، حتی اگر در همه زمینه‌های سیاسی و اجتماعی دیدگاه یکسانی نداشته باشند.

اهمیت تجربه فرانسه در این است که اعتصاب می‌تواند از محدوده یک واحد تولیدی یا یک گروه شغلی فراتر برود و به ابزاری برای طرح مطالبات عمومی تبدیل شود. هنگامی که کارکنان حمل‌ونقل، معلمان، کارگران صنایع و دیگر گروه‌ها به شکل هماهنگ اقدام می‌کنند، مسئله دیگر تنها اختلاف میان یک کارفرما و گروهی از کارکنان نیست؛ موضوع به سیاست عمومی و مسئولیت دولت در برابر جامعه تبدیل می‌شود.

البته این تجربه را نباید بدون توجه به شرایط سیاسی و حقوقی فرانسه به ایران تعمیم داد. در فرانسه، اتحادیه‌ها و احزاب و رسانه‌ها امکان فعالیت قانونی دارند و اعتصاب، با وجود محدودیت‌های حقوقی و فشارهای سیاسی، از جایگاهی شناخته‌شده برخوردار است. در ایران، فعالان کارگری و صنفی برای ابتدایی‌ترین فعالیت‌های تشکیلاتی نیز با موانع و خطرهای جدی روبه‌رو هستند. با این همه، اصل مهم تجربه فرانسه این است که همبستگی میان گروه‌های مختلف اجتماعی می‌تواند قدرت چانه‌زنی و اثرگذاری یک جنبش را افزایش دهد.

 

ایتالیا؛ پیوند مبارزه کارگری با دفاع از خدمات عمومی

ایتالیا نیز از تاریخ نیرومند مبارزات کارگری و اتحادیه‌ای برخوردار است. اعتصاب‌های سراسری و منطقه‌ای، اعتراض به سیاست‌های اقتصادی دولت‌ها، دفاع از قراردادهای جمعی و مخالفت با خصوصی‌سازی و کاهش خدمات عمومی، از جمله محورهای مهم فعالیت جنبش‌های کارگری در این کشور بوده‌اند.

در ایتالیا، همانند بسیاری از کشورهای اروپایی، سیاست‌های اقتصادی دولت‌ها گاه با مقاومت بخش‌های مختلف جامعه روبه‌رو شده‌اند. اتحادیه‌های کارگری تلاش کرده‌اند نشان دهند که کاهش هزینه‌های عمومی، محدودکردن خدمات اجتماعی و تضعیف امنیت شغلی، صرفاً تصمیم‌هایی برای مدیریت بودجه نیستند؛ این سیاست‌ها بر کیفیت زندگی مردم، توزیع ثروت و مناسبات قدرت در جامعه اثر می‌گذارند.

تجربه ایتالیا از این نظر اهمیت دارد که مبارزه کارگری می‌تواند با دفاع از حقوق بازنشستگان، کارکنان بخش عمومی، جوانان و دیگر گروه‌های اجتماعی پیوند بخورد. این پیوند به جنبش کارگری امکان می‌دهد که از دفاع محدود از منافع اعضای خود فراتر برود و در برابر سیاست‌هایی که زندگی عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، موضعی اجتماعی و گسترده اتخاذ کند.

در عین حال، اختلاف دیدگاه میان اتحادیه‌ها، احزاب و جریان‌های سیاسی در ایتالیا نشان می‌دهد که همبستگی اجتماعی به معنای یک‌دست‌سازی سیاسی نیست. نیروهای مختلف می‌توانند ضمن حفظ استقلال و اختلاف‌نظرهای خود، بر سر مطالبات مشخص و مشترک همکاری کنند. این نکته برای جامعه ایران نیز اهمیت فراوان دارد؛ زیرا اتحاد پایدار نه با حذف تفاوت‌ها، بلکه با پذیرش تکثر و توافق بر سر حقوق و خواسته‌های مشترک شکل می‌گیرد.

 

دانش‌آموزان، دانشجویان و جوانان؛ نیرویی فراتر از محیط آموزشی

جنبش‌های دانش‌آموزی و دانشجویی در اروپا بارها نشان داده‌اند که مسائل آموزشی از شرایط عمومی جامعه جدا نیستند. افزایش هزینه‌های تحصیل، خصوصی‌سازی آموزش، کاهش بودجه دانشگاه‌ها، ناامنی آینده شغلی و محدودشدن فرصت‌های برابر، می‌توانند دانش‌آموزان و دانشجویان را به اعتراض وادار کنند.

جوانان در بسیاری از موارد فقط درباره وضعیت شخصی خود اعتراض نمی‌کنند. آن‌ها نسبت به آینده‌ای که در آن با بیکاری، گرانی مسکن، تبعیض، بحران محیط‌زیست و محدودیت فرصت‌های اجتماعی روبه‌رو هستند نیز موضع می‌گیرند. از این رو، جنبش دانشجویی می‌تواند پلی میان مطالبات آموزشی و مسائل گسترده‌تر جامعه باشد.

در ایران نیز دانشجویان و جوانان در دوره‌های مختلف نقش مهمی در اعتراض به استبداد، تبعیض، فساد و محرومیت‌های اجتماعی ایفا کرده‌اند. اما این جنبش‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند جایگزین سازمان‌یابی کارگران، زنان، معلمان و دیگر بخش‌های جامعه شوند. نیروی جوانی و خلاقیت سیاسی هنگامی اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کند که با تجربه و توان سازمانی دیگر جنبش‌ها پیوند برقرار کند.

رابطه میان دانشجویان و کارگران، رابطه‌ای صرفاً نمادین نیست. دانشگاه محل آموزش و تولید دانش است و بخش مهمی از دانشجویان آینده وارد بازار کار می‌شوند. پیوند میان خواسته‌های مربوط به آموزش رایگان و باکیفیت، حق اشتغال، امنیت شغلی و آزادی تشکل می‌تواند زمینه همکاری میان این دو بخش را فراهم سازد.

 

زنان؛ یکی از پایه‌های اصلی هر جنبش آزادی‌خواهانه و اجتماعی

هیچ جنبش اجتماعی فراگیری در ایران نمی‌تواند بدون حضور مستقل و فعال زنان به موفقیت پایدار دست یابد. زنان در محیط‌های کار، خانواده، آموزش، خدمات عمومی و عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی با اشکال گوناگون تبعیض و نابرابری روبه‌رو هستند. دستمزد نابرابر، ناامنی شغلی، تبعیض در استخدام و ارتقا، فشارهای ناشی از کار خانگی بدون مزد و محدودیت‌های قانونی و اجتماعی، تنها بخشی از این مشکلات‌اند.

تجربه مبارزات زنان در کشورهای اروپایی نیز نشان می‌دهد که برابری حقوقی و اجتماعی محصول مبارزه‌ای طولانی است. حق رأی، حق اشتغال برابر، برخورداری از امنیت در محیط کار، مقابله با خشونت و دسترسی برابر به فرصت‌های اجتماعی، در بسیاری از موارد با مقاومت نیروهای محافظه‌کار و ساختارهای مردسالار روبه‌رو بوده‌اند.

در ایران، مبارزه زنان علیه تبعیض و اجبارهای حکومتی، با مبارزه برای آزادی‌های عمومی و حقوق برابر پیوند خورده است. زنان نه نیرویی حاشیه‌ای و نه صرفاً پشتیبان جنبش‌های دیگر هستند؛ آن‌ها خود یکی از نیروهای اصلی تغییر اجتماعی‌اند. بنابراین، هر برنامه سیاسی یا اجتماعی که آزادی و برابری زنان را به آینده‌ای نامعلوم موکول کند، از هم‌اکنون با معیارهای دموکراتیک فاصله گرفته است.

همبستگی میان جنبش زنان و جنبش کارگری نیز اهمیتی اساسی دارد. بخش بزرگی از زنان در مشاغل کم‌درآمد، غیررسمی، خدماتی و فاقد امنیت شغلی فعالیت می‌کنند. مطالبات مربوط به دستمزد برابر، بیمه، مرخصی، امنیت شغلی، مقابله با آزار و خشونت و به‌رسمیت‌شناختن کار خانگی و مراقبتی، می‌تواند زمینه‌های مشترک مبارزه را تقویت کند.

 

معلمان و پرستاران؛ دفاع از آموزش و بهداشت عمومی

معلمان و پرستاران از جمله گروه‌هایی هستند که فعالیت آن‌ها مستقیماً با زندگی و آینده جامعه ارتباط دارد. معلم در شکل‌گیری آگاهی و توانایی نسل‌های آینده نقش دارد و پرستار در حفظ سلامت و جان انسان‌ها. با این حال، در ایران هر دو گروه با مشکلاتی مانند دستمزد ناکافی، فشار کاری، کمبود امکانات، ناامنی شغلی و محدودیت در فعالیت تشکیلاتی روبه‌رو هستند.

اعتراض‌های معلمان در ایران نشان داده است که خواسته‌های این گروه تنها به افزایش حقوق محدود نیست. کیفیت آموزش عمومی، عدالت آموزشی، استقلال محیط‌های آموزشی، امنیت شغلی و برخورداری دانش‌آموزان از امکانات برابر نیز از جمله مطالبات مهم آنان است. معلمان در دفاع از آموزش عمومی در واقع از حق جامعه برای برخورداری از فرصت‌های برابر دفاع می‌کنند.

پرستاران نیز در شرایطی که کمبود نیرو، ساعات کاری طولانی، فشار روانی و جسمی و دستمزدهای نامتناسب با مسئولیت‌های حرفه‌ای، سلامت و زندگی آنان را تهدید می‌کند، بارها اعتراض کرده‌اند. مطالبات پرستاران تنها مطالبات یک گروه شغلی نیست؛ کمبود نیروی پرستاری و فرسودگی کارکنان نظام درمانی، کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تجربه اروپا نشان می‌دهد که دفاع از آموزش و بهداشت عمومی می‌تواند به محور همبستگی گسترده اجتماعی تبدیل شود. کارگران، والدین، دانشجویان، بازنشستگان و کارکنان بخش عمومی، هر یک به دلیلی از وجود خدمات عمومی باکیفیت و در دسترس همگان سود می‌برند. در ایران نیز پیوند این مطالبات با مبارزه برای عدالت اجتماعی می‌تواند دامنه و اثرگذاری حرکت‌های صنفی را افزایش دهد.

 

بازنشستگان؛ صدای نسلی که حق دارد از زندگی شایسته برخوردار باشد

بازنشستگان در ایران با مشکلاتی روبه‌رو هستند که بخش مهمی از آن‌ها نتیجه کاهش مستمر قدرت خرید، تورم، ناکافی‌بودن مستمری و ضعف نظام تأمین اجتماعی است. بسیاری از آنان پس از سال‌ها کار و پرداخت حق بیمه، در دوران سالمندی نیز ناچارند برای تأمین نیازهای اولیه زندگی تلاش کنند.

بازنشستگی نباید به معنای ورود به دوره‌ای از فقر، محرومیت و نگرانی دائمی درباره درمان و مسکن باشد. حق برخورداری از مستمری متناسب با هزینه‌های واقعی زندگی، خدمات درمانی مناسب و امنیت اقتصادی در دوران سالمندی، بخشی از حقوق اجتماعی هر انسان است.

تجمع‌ها و اعتراض‌های بازنشستگان در ایران، از این جهت اهمیت دارند که گروهی را به میدان آورده‌اند که تجربه طولانی کار و زندگی اجتماعی دارند و مطالباتشان به مسائل عمومی جامعه گره خورده است. بازنشستگان می‌توانند در کنار کارگران شاغل، معلمان، پرستاران و دیگر گروه‌ها برای دفاع از نظام تأمین اجتماعی و خدمات عمومی همکاری کنند.

در کشورهای اروپایی نیز مسئله بازنشستگی یکی از محورهای مهم مناقشه اجتماعی است. اعتراض‌ها علیه کاهش مستمری یا افزایش سن بازنشستگی نشان می‌دهد که نظام بازنشستگی فقط یک موضوع مالی نیست؛ این نظام به رابطه میان نسل‌ها، عدالت اجتماعی و مسئولیت دولت در برابر شهروندان مربوط می‌شود.

 

محیط‌زیست؛ پیوند زندگی، کار و حق برخورداری از آینده

بحران محیط‌زیست در ایران به یکی از مسائل جدی زندگی اجتماعی تبدیل شده است. خشک‌شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها، کاهش منابع آب، فرونشست زمین، آلودگی هوا، تخریب جنگل‌ها و مراتع و نابودی زیستگاه‌های طبیعی، نه‌تنها طبیعت و تنوع زیستی را تهدید می‌کنند، بلکه معیشت میلیون‌ها انسان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند.

تخریب محیط‌زیست اغلب پیامد تصمیم‌های اقتصادی و مدیریتی است که در آن‌ها منافع کوتاه‌مدت، سودجویی و بهره‌برداری بی‌رویه بر ملاحظات پایدار و حقوق نسل‌های آینده اولویت پیدا می‌کند. کارگران، کشاورزان، ساکنان مناطق محروم و گروه‌هایی که معیشت‌شان به منابع طبیعی وابسته است، از نخستین قربانیان این وضعیت هستند.

از این رو، جنبش کارگری و جنبش محیط‌زیستی نباید دو حوزه بی‌ارتباط تلقی شوند. دفاع از محیط کار ایمن، جلوگیری از آلودگی صنعتی، حفاظت از منابع آب و خاک و مقابله با پروژه‌های مخرب، می‌تواند زمینه همکاری میان کارگران و فعالان محیط‌زیست را فراهم کند. مفهوم عدالت اجتماعی بدون عدالت زیست‌محیطی کامل نیست.

در اروپا نیز جنبش‌های محیط‌زیستی، جوانان و گروه‌های اجتماعی بارها در اعتراض به سیاست‌های مخرب اقلیمی و اقتصادی به میدان آمده‌اند. این حرکت‌ها نشان می‌دهند که دفاع از محیط‌زیست تنها مسئولیت متخصصان یا سازمان‌های غیردولتی نیست؛ مسئله‌ای عمومی است که به سلامت، اشتغال، اقتصاد و آینده نسل‌های بعدی ارتباط دارد.

 

ملیت‌های ایران؛ برابری، حق مشارکت و همبستگی داوطلبانه

جامعه ایران از ملیت‌ها، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و سنت‌های گوناگون تشکیل شده است. ترک‌ها، کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، ترکمن‌ها، فارس‌ها و دیگر گروه‌های اجتماعی و فرهنگی، بخشی از واقعیت تاریخی و اجتماعی ایران هستند. نادیده‌گرفتن این تنوع یا تقلیل آن به مسئله‌ای حاشیه‌ای، نه به همبستگی ملی کمک می‌کند و نه راه‌حلی برای بحران‌های سیاسی و اجتماعی فراهم می‌آورد.

تبعیض، محرومیت اقتصادی، محدودیت‌های زبانی و فرهنگی و فقدان مشارکت برابر در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و اقتصادی، از جمله مسائلی هستند که در مناطق مختلف ایران به شکل‌های متفاوت بروز کرده‌اند. این مشکلات باید با به‌رسمیت‌شناختن حقوق برابر شهروندان، حق آموزش و فعالیت فرهنگی به زبان مادری، توزیع عادلانه امکانات و مشارکت واقعی در اداره امور محلی و ملی مورد توجه قرار گیرند.

همبستگی میان کارگران و دیگر جنبش‌های اجتماعی در ایران، بدون پذیرش حقوق ملیت‌ها و مبارزه با تبعیض، نمی‌تواند پایدار باشد. اتحاد واقعی با دستور و شعار از بالا ایجاد نمی‌شود؛ اتحاد هنگامی شکل می‌گیرد که همه بخش‌های جامعه احساس کنند حقوق و خواسته‌هایشان به رسمیت شناخته می‌شود و هیچ گروهی قرار نیست به نام وحدت، حقوق گروه دیگر را نادیده بگیرد.

تجربه تاریخی نشان داده است که سرکوب مطالبات هویتی و فرهنگی نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه بی‌اعتمادی و شکاف اجتماعی را افزایش می‌دهد. دموکراسی آینده ایران باید بر پایه برابری کامل حقوقی، آزادی‌های فرهنگی و زبانی، مشارکت سیاسی و حق تعیین سرنوشت مردم در چارچوب توافقی دموکراتیک بنا شود.

 

اعتصاب؛ نیروی جمعی برای تغییر توازن قدرت

اعتصاب یکی از مهم‌ترین ابزارهای مبارزه کارگری است. هنگامی که کارگران به شکل جمعی از ادامه کار خودداری می‌کنند، رابطه عادی تولید و ارائه خدمات مختل می‌شود و اهمیت نیروی کار در اداره اقتصاد و جامعه آشکارتر می‌گردد. اعتصاب، برخلاف اعتراض فردی، می‌تواند کارفرما یا دولت را با هزینه سیاسی و اقتصادی تصمیم‌های خود روبه‌رو کند.

در کشورهای اروپایی، اعتصاب در بسیاری از موارد از طریق اتحادیه‌ها، مجامع عمومی و سازوکارهای جمعی سازمان‌دهی می‌شود. این تجربه نشان می‌دهد که قدرت اعتصاب تنها به تعداد شرکت‌کنندگان وابسته نیست؛ میزان آمادگی، هماهنگی، حمایت اجتماعی، روشن‌بودن مطالبات و توان ادامه‌دادن مبارزه نیز اهمیت دارد.

در ایران، اعتصاب‌ها و توقف‌های کارگری در بخش‌های مختلف اقتصادی بارها نشان داده‌اند که کارگران با وجود فشارهای امنیتی و اقتصادی، توان اعتراض جمعی دارند. با این حال، نبود تشکل‌های مستقل و سراسری، پراکندگی محیط‌های کار، قراردادهای موقت و پیمانی، تهدید اخراج و فشار بر فعالان کارگری، امکان تداوم و هماهنگی این حرکت‌ها را محدود می‌کند.

اعتصاب نباید صرفاً به اقدامی ناگهانی و واکنشی در برابر یک بحران محدود شود. برای آن که بتواند به ابزاری مؤثر و پایدار تبدیل شود، به اعتماد متقابل، ارتباط میان محیط‌های کار، مجامع مستقل کارگری، صندوق‌های همیاری و سازوکارهای دموکراتیک تصمیم‌گیری نیاز دارد. این‌ها عناصر مهم سازمان‌یابی‌اند و بدون آن‌ها، حتی اعتراض‌های گسترده نیز ممکن است پس از مدتی پراکنده و فرسوده شوند.

 

سازمان‌یابی مستقل؛ حلقه مفقوده مبارزات اجتماعی در ایران

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های جنبش‌های اجتماعی در ایران با بسیاری از جنبش‌های اروپایی، امکان یا عدم امکان ایجاد تشکل‌های مستقل و پایدار است. در ایران، فعالیت مستقل کارگری، صنفی و مدنی با محدودیت‌های گسترده روبه‌روست. تشکل‌های مستقل با فشار مواجه می‌شوند، فعالان آن‌ها ممکن است بازداشت یا اخراج شوند و تلاش برای ایجاد شبکه‌های هماهنگ سراسری می‌تواند با برخوردهای امنیتی روبه‌رو شود.

با این وجود، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که جامعه ایران از ظرفیت بالایی برای همیاری، ارتباط‌گیری و سازمان‌دهی برخوردار است. شبکه‌های ارتباطی میان کارگران، معلمان، بازنشستگان، دانشجویان، زنان و فعالان مدنی، هرچند در شرایط دشوار فعالیت می‌کنند، توانسته‌اند اعتراض‌ها و مطالبات را زنده نگه دارند و تجربه‌های مبارزاتی را منتقل کنند.

سازمان‌یابی مستقل به معنای ایجاد یک تشکیلات واحد برای همه گروه‌ها نیست. کارگران باید بتوانند تشکل‌های مستقل خود را داشته باشند؛ معلمان، پرستاران، بازنشستگان، زنان، دانشجویان و فعالان محیط‌زیست نیز باید از حق ایجاد سازمان‌های مستقل برخوردار باشند. آنچه اهمیت دارد، امکان همکاری و هماهنگی دموکراتیک میان این تشکل‌هاست، بدون آن که استقلال و حق تصمیم‌گیری هر یک از آن‌ها از میان برود.

تشکل مستقل باید بر مشارکت اعضا، انتخاب آزادانه مسئولان، پاسخ‌گویی، شفافیت مالی و امکان نقد و تغییر مدیریت استوار باشد. اگر یک تشکل به ابزار یک حزب، دولت، رهبر یا گروه خاص تبدیل شود و اعضای آن نتوانند آزادانه درباره سیاست‌ها و عملکردش تصمیم بگیرند، استقلال واقعی خود را از دست می‌دهد.

سازمان‌یابی همچنین به معنای جایگزین‌کردن اراده جمعی به جای قهرمان‌سازی فردی است. هیچ رهبر، حزب یا جریان سیاسی نباید خود را مالک جنبش‌های اجتماعی بداند. رهبران و نمایندگان باید از دل مبارزه و با انتخاب آزادانه اعضا برگزیده شوند و در برابر آنان پاسخ‌گو باشند. این اصل برای جنبش‌های اجتماعی ایران، که از تجربه‌های تلخ اقتدارگرایی و انحصارطلبی آسیب دیده‌اند، اهمیتی بنیادین دارد.

 

همبستگی اجتماعی؛ از مطالبات صنفی تا خواسته‌های سیاسی و دموکراتیک

مطالبات صنفی و اقتصادی را نمی‌توان برای همیشه از مطالبات سیاسی و آزادی‌خواهانه جدا نگه داشت. کارگری که برای دستمزد معوقه اعتراض می‌کند، با مسئله حق تشکل و آزادی اعتراض نیز روبه‌روست. معلمی که خواهان آموزش باکیفیت است، به استقلال محیط آموزشی و آزادی اندیشه نیاز دارد. زنی که علیه تبعیض در محیط کار مبارزه می‌کند، با قوانین و ساختارهای اجتماعی نابرابر مواجه است. بازنشسته‌ای که برای مستمری کافی تجمع می‌کند، در نهایت درباره مسئولیت دولت و عدالت در توزیع منابع عمومی سخن می‌گوید.

این پیوند به معنای نادیده‌گرفتن تفاوت مطالبات نیست. هر گروه باید بتواند خواسته‌های مشخص خود را مطرح کند و برای آن‌ها مبارزه کند. اما تجربه نشان می‌دهد که بسیاری از مشکلات ریشه‌های مشترک دارند؛ تمرکز قدرت، فساد، فقدان شفافیت، نبود نظارت عمومی، نابرابری اقتصادی و محدودیت آزادی‌های مدنی، بر زندگی گروه‌های مختلف اثر می‌گذارند.

همبستگی اجتماعی زمانی واقعی است که گروه‌های مختلف نه فقط در روزهای اعتراض، بلکه در دوره‌های دشوار و هنگام سرکوب و فشار نیز از یکدیگر حمایت کنند. حمایت از کارگران اخراج‌شده، زندانیان سیاسی و صنفی، خانواده‌های آسیب‌دیدگان، معلمان محروم از کار، پرستاران معترض و فعالان محیط‌زیست، می‌تواند به ایجاد اعتماد و تقویت پیوندهای اجتماعی کمک کند.

در این میان، رسانه‌های مستقل و شبکه‌های اطلاع‌رسانی نیز نقش مهمی دارند. انتشار دقیق اخبار، ثبت تجربه‌های مبارزاتی، مستندسازی نقض حقوق و مقابله با تحریف و سانسور، بخشی از مبارزه برای حفظ حافظه جمعی جامعه است. بدون اطلاع‌رسانی آزاد و قابل اعتماد، ارتباط میان گروه‌های اجتماعی دشوارتر و امکان تحریف واقعیت بیشتر می‌شود.

 

چرا اعتراض‌های پراکنده به‌تنهایی برای تغییر پایدار کافی نیستند؟

جامعه ایران در سال‌های گذشته شاهد اعتراض‌های متعدد و گسترده بوده است. این اعتراض‌ها در بسیاری از موارد نشان‌دهنده شجاعت، نارضایتی عمیق و آمادگی بخش‌هایی از جامعه برای مقابله با وضع موجود بوده‌اند. با این حال، سرکوب، بازداشت، خشونت، اعدام، فشار اقتصادی و نبود امکان سازمان‌یابی آزاد، بارها موجب شده‌اند که حرکت‌های اعتراضی نتوانند به ساختاری پایدار و هماهنگ تبدیل شوند.

اعتراض خیابانی می‌تواند لحظه‌ای مهم در آشکارشدن بحران سیاسی و اجتماعی باشد، اما به‌تنهایی جایگزین سازمان‌یابی، برنامه‌ریزی و ایجاد نهادهای مستقل نمی‌شود. هنگامی که ارتباط میان گروه‌های اجتماعی ضعیف است، هر بخش ممکن است در شرایطی دشوار تنها بماند. در چنین وضعیتی، حکومت می‌تواند با فشار بر یک گروه، دیگر بخش‌ها را از حمایت مؤثر بازدارد.

از سوی دیگر، فقدان برنامه روشن برای آینده می‌تواند فضای اعتراض را در معرض رقابت نیروهایی قرار دهد که به جای مشارکت دموکراتیک، در پی کسب انحصاری قدرت هستند. تجربه انقلاب ۱۳۵۷ و استقرار جمهوری اسلامی نشان داد که مخالفت با یک حکومت استبدادی، به‌خودی‌خود تضمین‌کننده آزادی و دموکراسی نیست. اگر نیروهای مستقل اجتماعی و مدنی در تعیین مسیر آینده نقش مؤثر نداشته باشند، ممکن است قدرت از یک ساختار اقتدارگرا به ساختاری دیگر منتقل شود.

بنابراین، مسئله اصلی تنها چگونگی پایان‌دادن به وضع موجود نیست؛ مسئله این است که چه نیروهایی، با چه برنامه‌ای و بر پایه چه تضمین‌هایی آینده را شکل خواهند داد. آزادی احزاب و رسانه‌ها، حق تشکل و اعتصاب، استقلال قوه قضائیه، برابری حقوقی زنان و مردان، حقوق ملیت‌ها، منع شکنجه و اعدام، آزادی زندانیان سیاسی و تضمین انتخابات آزاد، باید از همان ابتدا در مرکز مطالبات دموکراتیک قرار گیرند.

 

استقلال جنبش‌های اجتماعی از قدرت‌های داخلی و خارجی

جنبش‌های کارگری و اجتماعی برای آن که بتوانند نماینده واقعی مطالبات اعضا و پایگاه اجتماعی خود باشند، باید استقلالشان را از دولت، احزاب اقتدارگرا و قدرت‌های خارجی حفظ کنند. استقلال به معنای بی‌اعتنایی به تحولات سیاسی یا خودداری از همکاری با نیروهای دموکراتیک نیست؛ به معنای آن است که تصمیم‌گیری درباره مطالبات، روش‌ها و آینده جنبش باید در اختیار خود اعضا و فعالان آن باشد.

وابستگی به قدرت‌های خارجی یا تبدیل‌شدن به ابزار رقابت‌های ژئوپلیتیکی، می‌تواند مطالبات واقعی جامعه را به حاشیه براند. در مقابل، انحصارطلبی نیروهای سیاسی داخلی نیز می‌تواند جنبش‌های اجتماعی را به پیروی از یک رهبر یا حزب خاص محدود کند. هیچ‌یک از این دو مسیر با سازمان‌یابی مستقل و دموکراتیک سازگار نیست.

جنبش‌های اجتماعی باید بتوانند با هر نیرویی که از آزادی، برابری و حقوق بشر دفاع می‌کند، بر پایه مطالبات روشن همکاری کنند؛ اما حق نقد و مخالفت خود را نیز حفظ کنند. همبستگی دموکراتیک به معنای اطاعت سیاسی نیست و اتحاد پایدار نیز نباید به قیمت چشم‌پوشی از اصول بنیادین آزادی و برابری به دست آید.

 

درس‌های تجربه اروپا برای جنبش‌های اجتماعی ایران

نخستین درس تجربه مبارزات کارگری و اجتماعی در اروپا، اهمیت سازمان‌یابی مستقل است. حقوق اجتماعی و اقتصادی بدون تشکل‌های پایدار و توانمند، به‌آسانی در معرض عقب‌گرد قرار می‌گیرند. تشکل‌ها امکان انتقال تجربه، تربیت نیروهای تازه، مذاکره جمعی و دفاع از اعضا را فراهم می‌کنند.

دومین درس، ضرورت پیوند میان مطالبات گروه‌های مختلف است. کارگران، معلمان، پرستاران، دانشجویان، زنان و بازنشستگان ممکن است خواسته‌های متفاوتی داشته باشند، اما در بسیاری از زمینه‌ها منافع مشترکی دارند. دفاع از خدمات عمومی، عدالت اجتماعی، آزادی تشکل و حق اعتراض می‌تواند پایه همکاری میان آن‌ها باشد.

سومین درس، تداوم و پیگیری مبارزه است. حرکت اجتماعی تنها با یک تجمع یا اعتصاب به نتیجه نمی‌رسد. سازمان‌دهی، گفت‌وگو، ارزیابی تجربه‌ها، اصلاح روش‌ها و حفظ ارتباط میان اعضا، از عوامل مهم تداوم جنبش‌اند.

چهارمین درس، پذیرش تکثر و دموکراسی درونی است. جنبشی که در درون خود تحمل نظر مخالف را ندارد، نمی‌تواند در جامعه‌ای متکثر به آزادی و برابری دست یابد. اختلاف‌نظر باید از طریق گفت‌وگو و سازوکارهای دموکراتیک مدیریت شود، نه با حذف و سرکوب.

پنجمین درس، پیوند میان مبارزه صنفی و دفاع از حقوق عمومی است. اعتصاب برای دستمزد عادلانه، دفاع از آموزش و درمان عمومی، مبارزه علیه تبعیض جنسیتی، حفاظت از محیط‌زیست و دفاع از حقوق ملیت‌ها، می‌توانند اجزای یک چشم‌انداز مشترک برای جامعه‌ای آزادتر و عادلانه‌تر باشند.

با این حال، انتقال تجربه اروپا به ایران نباید به نسخه‌برداری مکانیکی تبدیل شود. شرایط تاریخی، سیاسی، اقتصادی و حقوقی ایران متفاوت است. جنبش‌های اجتماعی ایران باید با اتکا به تجربه و شناخت شرایط خود، راه‌های مناسب سازمان‌یابی و همکاری را پیدا کنند. آنچه می‌توان از تجربه اروپا آموخت، نه شکل ظاهری یک سازمان یا اعتصاب، بلکه اهمیت استقلال، مشارکت، همبستگی و استمرار مبارزه است.

 

جعل صدا و تحریف واقعیت اعتراض مردم آبدانان

در روزهای اخیر، ویدئوهایی از اعتراض مردم آبدانان در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است که برخی از آن‌ها با صدای واقعی شعارهای معترضان همراه‌اند و برخی دیگر ظاهراً با صداگذاری و افزودن شعارهای غیرواقعی منتشر شده‌اند. این دست‌کاری‌ها، اگر آگاهانه و با هدف تغییر محتوای اعتراضات صورت گرفته باشند، مصداق تحریف واقعیت و جعل اسناد تصویری و صوتی‌اند.

اعتراض مردم آبدانان، مانند هر حرکت اعتراضی دیگری، باید بر اساس شواهد واقعی، تصاویر اصیل و شعارهایی که واقعاً سر داده شده‌اند، بررسی و تحلیل شود. افزودن شعارهای ساختگی به ویدئوها، نه‌تنها به اعتبار اعتراض مردم آسیب می‌زند، بلکه زمینه را برای انکار، تخریب و بی‌اعتبار کردن کل اعتراضات فراهم می‌کند.

دفاع از حق اعتراض مردم، مستلزم دفاع از حقیقت نیز هست. همان‌گونه که نباید صدای معترضان را سانسور کرد، نباید با صداگذاری جعلی و نسبت دادن شعارهای غیرواقعی به آنان، صدای واقعی‌شان را تغییر داد. حقیقت اعتراض مردم آبدانان به اندازه خود اعتراض اهمیت دارد.

 

نتیجه‌گیری

آنچه از بررسی وضعیت کارگران و مبارزات اجتماعی در ایران و مقایسه آن با تجربه کشورهای اروپایی می‌توان دریافت، این است که هیچ تحول پایدار و آزادی‌بخش صرفاً با انباشت نارضایتی یا گسترش اعتراض‌های خیابانی تحقق نمی‌یابد. اعتراض، بیان آشکار نارضایتی و اراده تغییر است؛ اما برای تبدیل این اراده به نیرویی مؤثر و ماندگار، سازمان‌یابی مستقل، ارتباط مستمر میان گروه‌های اجتماعی، برنامه روشن و مشارکت دموکراتیک ضرورت دارد.

مرگ کارگران در محیط‌های ناامن، اعتراض‌های آبدانان، مبارزات کارگران، معلمان، پرستاران، بازنشستگان، زنان، دانشجویان و جوانان و فعالان محیط‌زیست، موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند. همه این حرکت‌ها، با وجود تفاوت در خواسته‌ها و شیوه‌های مبارزه، در دفاع از حق زندگی شایسته، امنیت، آزادی، برابری و کرامت انسانی به یکدیگر پیوند می‌خورند. تقویت این پیوندها می‌تواند زمینه شکل‌گیری همبستگی اجتماعی گسترده‌تری را فراهم کند.

ماجرای ویدیوی صداگذاری‌شده از اعتراض‌های آبدانان نیز یادآور ضرورت دفاع از حقیقت و استقلال جنبش‌های اجتماعی است. وقتی صدای واقعی معترضان با شعارهایی متفاوت جایگزین می‌شود، تنها یک ویدیو دست‌کاری نشده یا نشده باقی نمی‌ماند؛ بلکه تلاش می‌شود معنای سیاسی و اجتماعی یک اعتراض تغییر کند. بر اساس بررسی بی‌بی‌سی فارسی، دست‌کم یکی از نسخه‌های ویدیوی منتشرشده با شعار حمایت از رضا پهلوی، صدای اصلی را نداشته است. این موضوع ضرورت بررسی مستقل تصاویر و پرهیز از بازنشر مطالب تأییدنشده را نشان می‌دهد. در عین حال، نباید از این مورد نتیجه گرفت که هیچ فردی در هیچ تجمعی از رضا پهلوی حمایت نکرده است.

اعتراض مردم آبدانان، پیش از هر تفسیر و بهره‌برداری سیاسی، باید از منظر جان‌باختن کارگران، حق دادخواهی خانواده‌های آنان و مسئولیت نهادهای مربوط بررسی شود. نه حکومت حق دارد صدای معترضان را خاموش کند و نه جریان‌های سیاسی حق دارند به جای آنان سخن بگویند یا مطالباتی را که خود مردم مطرح نکرده‌اند، به آنان نسبت دهند. احترام به استقلال اعتراض‌های اجتماعی، بخشی جدایی‌ناپذیر از دفاع از آزادی و حقوق مردم است.

تجربه فرانسه، ایتالیا و دیگر کشورهای اروپایی نشان می‌دهد که حقوق کارگران و دستاوردهای اجتماعی حاصل مبارزه و سازمان‌یابی‌اند و بدون دفاع مستمر ممکن است تضعیف شوند. برای جنبش‌های اجتماعی ایران نیز درس اساسی همین است: کارگران به تشکل‌های مستقل خود نیاز دارند؛ زنان، معلمان، پرستاران، بازنشستگان، دانشجویان و فعالان محیط‌زیست باید بتوانند آزادانه سازمان یابند و همه این تشکل‌ها باید امکان همکاری و هماهنگی دموکراتیک داشته باشند.

آینده آزاد و عادلانه ایران نه با قهرمان‌سازی و منجی‌طلبی، نه با مصادره اعتراض‌های مردم و نه با جایگزین‌کردن یک قدرت انحصاری با قدرتی دیگر ساخته می‌شود. این آینده به نیروی مستقل و سازمان‌یافته شهروندانی وابسته است که بتوانند آزادانه درباره مطالبات، نمایندگان و سرنوشت خود تصمیم بگیرند. آزادی تشکل، حق اعتصاب و اعتراض، برابری حقوقی، عدالت اجتماعی، رفع تبعیض و به‌رسمیت‌شناختن حقوق ملیت‌های مختلف ایران باید از پایه‌های چنین جامعه‌ای باشند.

همبستگی واقعی به معنای یکسان‌اندیشی نیست؛ به‌معنای پذیرش تفاوت‌ها و همکاری آزادانه برای دفاع از حقوق مشترک است. هیچ حزب، رهبر یا جریان سیاسی نباید خود را مالک جنبش‌های اجتماعی بداند. تنها با تکیه بر استقلال، آگاهی، سازمان‌یابی، پاسخ‌گویی و مشارکت دموکراتیک می‌توان از چرخه اعتراض‌های پراکنده، سرکوب و ناامیدی عبور کرد و راه را برای جامعه‌ای آزاد، برابر و انسانی گشود.

پنج‌شنبه بیست و هشتم آبان ۱۴۰۵-نوزدهم نوامبر ۲۰۲۶

 

منابع و مآخذ

*گزارش‌ها و اسناد سازمان بین‌المللی کار درباره ایمنی محیط کار، حق تشکل و آزادی فعالیت اتحادیه‌های کارگری.

*گزارش‌های کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری اروپا درباره حقوق کارگران، اعتصاب‌ها و سیاست‌های اجتماعی.

*اسناد و گزارش‌های اتحادیه‌های کارگری فرانسه، از جمله کنفدراسیون عمومی کار (CGT) و اتحادیه‌های دیگر درباره اعتراض‌های کارگری و اصلاحات بازنشستگی.

*گزارش‌های اتحادیه‌های کارگری ایتالیا، از جمله CGIL، درباره اعتصاب‌های عمومی، امنیت شغلی و دفاع از خدمات عمومی.

*گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشری و نهادهای مستقل درباره وضعیت فعالان کارگری، معلمان، بازنشستگان و دیگر فعالان صنفی در ایران.

*گزارش‌های مستقل درباره حوادث کار، مرگ کارگران، شرایط ایمنی محیط‌های کاری و وضعیت قراردادهای موقت و پیمانی در ایران.

*گزارش‌ها و بیانیه‌های تشکل‌های مستقل معلمان، پرستاران، بازنشستگان و فعالان محیط‌زیست ایران.

*گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی درباره بحران آب، آلودگی هوا، فرونشست زمین و تخریب محیط‌زیست در ایران.

*اسناد و گزارش‌های مرتبط با حقوق فرهنگی، زبانی و اجتماعی ملیت‌های مختلف ایران.

*گزارش‌های رسانه‌های معتبر اروپایی، از جمله فرانس‌پرس، رویترز، بی‌بی‌سی، رادیو فرانسه، *دویچه‌وله و رسانه‌های عمومی فرانسه و ایتالیا درباره اعتراض‌ها و اعتصاب‌های اجتماعی.