در سومین سالگرد اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» که در جریان آن دستکم ۳۸۲ نفر کشته شدند، مرکز عبدالرحمن برومند نقشه تعاملی منتشر کرده که تصویری از قربانیان اعتراضات را نشان میدهد. این نقشه، مستندی است درباره کسانیکه در چهار دهه گذشته به دلیل تلاش برای احقاق حقوق خود به قتل رسیدند، همچنین نمایانگر گستره واکنش مصرانه و سرکوبگرانه حکومت جمهوری اسلامی به اعتراضات مردمی است.
در سومین سالگرد اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی»، سرکوب خشونتبار معترضان همچنان ادامه دارد. در سالروز این اعتراضات، بنیاد برومند نموداری منتشر کرده که نمایانگر دههها قتل فراقضایی و خودسرانه مردمی است که در اعتراض به حقوق پایمال شدهشان و برای احقاق آن به خیابانها آمدند. بنیاد برومند تاکنون دستکم ۱۵۶۶ مورد آمار کشتهشدگان مربوط به اعتراضات را ثبت کرده است) از این تعداد، ۷۲۰ مورد تا تاریخ این خبرنامه به نقشه اضافه شدهاند).
رویا برومند، مدیر اجرایی بنیاد برومند اعلام کرد: « از سال ۱۳۵۷ تاکنون، جمهوری اسلامی مردان، زنان و کودکان را تنها به دلیل ابراز مطالباتشان کشته است. برخی از قربانیان سرشناس بودند، اما اغلب قربانیان افراد عادیاند. شناساندن قربانیان و زنده نگه داشتن یاد آنها، مسئولیت iما است».
اعتراضات جمعی گسترده به پایان نظام پادشاهی در ایران منجر شد؛ با وجود این با سقوط نظام پادشاهی پایان نیافت و حاکمان جدید نیز هدف اعتراضات قرار گرفتند. از همان روزهای نخست، طیف وسیعی از شهروندان ـ از جمله اقلیتها (بلوچها، عربها، آذریها، کردها، ترکمنها)، زنان، هواداران جدائی دین از سیاست، آیات عظام، کارگران، معلمان و دانشجویان – به دیدگاه حاکمان جدید انقلابی معترض بودند. آنان برای اعاده حقوق مدنی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی خود و همچنین در مقابله با خشونتی که حکومت اعمال میکرد، در راستای برقراری عدالت و پاسخگو کردن مسئولان، اعتراض کردند. پاسخ جمهوری اسلامی به معترضان همواره سرکوب بوده است: حکومت با تعرض به جان معترضان، اعمال سرکوب جسمی، روحی و معیشتی، صدمات عمیقی به افراد و گروههایی از شهروندان و به طور کلی جامعه وارد کرده، که آثار سوء آن بلندمدت بوده است.
نیروهای امنیتی و شبهنظامیان حکومتی همواره با ضربوشتم، شلیک گلوله، بازداشت دستهجمعی،ربودن معترضان، شلاق، حبس خودسرانه و شکنجه و اعدام با معترضان برخورد کردهاند. مرکز برومند روند دادگاههای نمایشی را مستند کرده است: متهمان در این دادگاهها با اتهامات ساختگی به اعدام محکوم شدهاند. تاکنون دستکم ۲۳۶ مورد اعدام معترضان ثبت شده است؛ اغلب این قربانیان از افرادی بودند که در اعتراضات سال ۱۴۰۱ شرکت کردند، از جمله محمد قبادلو، ۲۴ ساله و مجیدرضا رهنورد پایینده، ۲۳ ساله، که به اتهام «محاربه با خدا»، «افساد فیالارض» و قتل، در محاکمات غیرعادلانه و بدون رعایت روند متعارف در دادرسی محکوم و در پی آن اعدام شدند.
در زمان انتشار این گزارش، نقشه تعاملی اعتراضات ۷۲۰ مورد قتل مرتبط با اعتراضات، ۳۸ مورد تهدید یا اقدام نافرجام برای قتل و همچنین ۶ مورد سوءقصد نافرجام را ثبت کرده است. در مجموع، بنیاد برومند تاکنون بیش از ۱۵۶۶ مورد مرگ معترضان را مستند کرده است که به طور مرتب بر این تعداد افزوده میشود. افزون بر ۲۳۶ مورد اعدام که پیشتر به آن اشاره شد، ۱۲۱۳ مورد قتل خودسرانه، ۴۱ مورد قتل فراقضایی، ۷۳ مورد مرگ در حین بازداشت و ۳ مورد آدمربائی نیز مستند شده است. ۱۳۴ تن از این قربانیان دستکم زیر ۱۸ سال و ۲۱۵ نفر از این افراد بین ۱۸ تا ۲۴ سال سن داشتند.
۱۵۶۶ مورد ثبت شده، بیش از ۳۸۳ نفر از قربانیان از اقلیتهای قومی (اکراد، اعراب، بلوچها و ترکها) بودهاند که اعتراضاتشان اغلب با سرکوب شدید نظامی و سوءاستفادههای روشمند همراه بوده است. بالاترین تعداد قربانیان با ثبت ۱۸۷ مورد مربوط به عربها بوده است؛ با این حال گفتنی است تعداد کشتههای بلوچ و کرد در اعتراضات سال ۱۴۰۱ بالاتر بوده است (دستکم ۹۴ مورد برای بلوچها و ۳۷ مورد برای کردها ثبت شده است). بنیاد برومند به تحقیقات خود درباره موارد نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ادامه میدهد. این بنیاد بر این باور است که تعداد کل معترضان به قتل رسیده – که باید اقلیتها را نیز در آن منظور کرد – بسیار بالاتر از این ارقام است.
جامعه جهانی صدای معترضان « زن، زندگی، آزادی» را شنید، با این حال بسیاری از اعتراضات پیش از ۱۴۰۱ نادیده گرفته شد یا به سرعت به فراموشی سپرده شد. مقامات جمهوری اسلامی از اعتراض بیم دارند، زیرا اعتراضات نماد نارضایتی عمومی موجود و مخالفت با آنهاست، مخالفتی که همواره انکارش میکنند. آنها با ارعاب و خاموش کردن قربانیان تظاهرات و شاهدان تلاش میکنند تا مانع خبررسانی شوند و این موارد کاملا به فراموشی سپرده شود. یک نگاه تاریخی جامع به سرکوب اعتراضات، کلید درک واقعیت جامعه ایران و پیدا کردن راهکارهای منسجم و موثر برای پایان دادن تجاوز به حقوق مردم است. این نگاه تاریخی جامع گامی موثر برای ماندگاری یاد قربانیان و حمایت از حق آنان به منظور آشکار شدن حقیقت و اجرای عدالت خواهد بود.
نقشه تعاملی جدید بنیاد برومند با عنوان «حقوق انکار شده: نمودار سرکوب معترضان در ایران »، کشتارها، تهدیدها و سوءقصدهای نافرجام سازماندهی شده جمهوری اسلامی علیه معترضان از سال ۱۳۵۷ تا به امروز را بازتاب می دهد. این نقشه، یادبودی برای قربانیان و نمایانگر شیوههای خشونت حکومتی است که دههها تکرار شده است، همچنین نشاندهنده تلاش مردم ایران از زمان روی کار آمدن جمهوری اسلامی تا کنون، برای تغییر در راستای تحقق حقوقشان به برگزاری تجمعات و اعتراض است.
جمهوری اسلامی مدعی است آزادی بیان و حق برگزاری تجمعات مسالمتآمیز را محترم میشمرد، اما واقعیت بیانگر چیز دیگری است: بسیاری از ایرانیان تنها به دلیل اینکه اعتراضات را سازماندهی یا در آن شرکت کردند، یا حتی برای آنکه به طور اتفاقی در صحنه تظاهرات حضور داشتند، به شکل خودسرانه به قتل رسیدهاند. برخی پس از اعترافات اجباری و محاکمههای نمایشی با اتهامات ساختگی چون: «اغتشاش»، «محاربه با خدا»، «شرکت در اعتراضات غیرقانونی» یا سایر اتهامات واهی اعدام شدند. عدهای نیز حین بازداشت مفقود شده یا جان باختهاند. رویا برومند معتقد است: « برای بازماندگان قربانیان، تا زمانی که حقیقت آنچه را که بر سرعزیزانشان آمده است آشکار نشود، تا زمانی که جامعه آسیبی را که به آنها وارد شده به رسمیت نشناسد و مرتکبین این جنایات را پاسخگو نکنند، آرامشی وجود نخواهد داشت و درد آنها التیام نخواهد یافت.» حقوق پایمال شده: نمودار سرکوب معترضان در ایران، فراخوانی برای شناخت این روشهای رفتاری، پاسخگو کردن جمهوری اسلامی و همچنین کمک به ماندگاری روایات قربانیان در حافظه جمعی است.