وبلاگ ویژه روز شمار کارگری

کارل مارکس , سرمايه  (کاپيتال)
جلد  ١

شماره 76 براى يک دنياى بهتر

آیا می‏توان جنگی را نام برد که گروه‏ها و یا طبقات مسلط نیروی اصلی انسانی و مالی آن جنگ را تامین کرده باشند؟ به زعم ما خیر!
در هر جنگی صرفنظر از نوع آن همواره این فرودستان بوده‏ و هستند که می‏بایست عملا در هر دو طرف درگیر با جان و مال خود نیروی مادی پیشبرد جنگ را عرضه کنند.
سهم گروه‏ها و طبقات اجتماعی در جنگ با درآمد آنان نسبت عکس داشته و دارد:
- آنان که به عنوان سرباز می‏جنگند به لحاظ اجتماعی عموما متعلق به گروه‏ها و یا طبقات فرودستند.
- چه کسانی در معرض تجاوز و یا تهدید به تجاوز، که یکی از روش‏های سرکوب و ارعاب در مناطق جنگی می‏باشد، بوده و هستند؟ کودکان و زنان (فرودستان در رابطه‏ی مردسالارانه!)
- آیا هرگز دیده شده است که بالائی‏ها و دولتمندان در مناطق جنگی بمانند؟ خیر! همواره این پایینی‏ها هستند که در خلال جنگ امکان ترک خانه‏های خود را ندارند و اگر هم امکان آنرا بیابند، مجبور به سکونت در اردوگاه‏های‏ جنگ‏زدگان می‏شوند.
- هزینه‏ی جنگ‏ها به لحاظ مالی نیز هم از طریق مالیات مستقیم و غیرمستقیم مزدبگیران و هم بویژه در کشورهای پیرامونی از طریق حراج منابع طبیعی تامین می شود.
با توجه به عوامل فوق و نظر به اینکه در همه‏ی جنگ‏ها منابع اقتصادی، طبیعی، زیست‏محیطی و عموما دست‏آورد‏های اجتماعی ضایع می‏شوند، لازم نیست فرد حتما مارکسیست باشد تا جنگ را به عنوان یک فاجعه‏ و نماد بربریت ارزیابی کند، بلکه برای این امر انسان دوست بودن و یا طرفداری از محیط زیست کافی است.
به عنوان مارکسیست اما دقیقتر و بهتر می‏توان به طبیعت انواع جنگ‏هایی که دولت‏‏های سرمایه‏داری از بدو پیدایش این شیوه‏ی تولید در جهان سازمان داده‏اند، پی‏ برد: 1) جنگ‏های استعماری، معنای عینی این جنگ ها در وجه غالب، غارت کشورهای مستعمره بوده است، غارتی که بواسطه‏ی آن بخش اعظم انباشت اولیه‏ی سرمایه در متروپل صورت گرفته است. 2) جنگ‏‏های جهانی، در نظریه‏های اقتصادی پیش از جنگ دوم به درستی به عنوان جنگ‏های امپریالیستی توضیح داده‏ شده‏اند. معنای عینی این جنگ‏ها در چارچوب تئوری‏های مذکور نیز به روشنی در وجه غالب آن استثمار، انتقال ارزش از پیرامون به مرکز و در یک کلام تقسیم جهان ارزیابی شده‏ است. 3) جنگ‏هایی که توسط گروه‏ها و طبقات مسلط در کشورهای پیرامونی، با پشتیبانی‏ دو بلوک امپریالیستی (دو ابر قدرت در دوران جنگ سرد) و بیشتر از طرف آنان بین این کشورها و بعضا در داخل یک کشور (مثل افغانستان) صورت گرفته‏اند. نتایج عینی‏ی آنان عموما گسترش حوزه‏ی نفوذ امپریالسیتی یکی از این دو بلوک بوده است. 4) جنگ‏های نوین دوره‏ی فعلی (در پی فروپاشی بلوک شرق) را می‏توان گلوبال-کلونیال دانست. بر اساس تحلیل امپریالیسم پسین و نوع مسلط دستگاه تولیدی در این دوره یعنی بنگاه‏های چند ملیتی، معنای عینی این جنگ‏ها تضمین رابطه‏ی استثمار در سطح جهان به شکل معینی و یا به عبارت دیگر تضمین انباشت سرمایه و تثبیت سلسله‏مراتب موجود در مقیاس بین‏المللی است. نمونه‏های این نوع جنگ عبارتند از: جنگ‏های بالکان، افغانستان و عراق.
 طبعا تقسیم‏بندی فوق فقط ارزش نظری دارد. در عمل و در هر دوره‏ای انواع جنگ‏ها می‏توانند در کنار هم موجود باشند. برای مثال جنگ‏های اخیر و جنگ کنونی روسیه در گرجستان از نوع جنگ‏های دوره‏های پیشتر می‏باشند و یا مثلا جنگی که فرانسه بر علیه نئوکالودنی‏ین پیش برد جنگی استعماری و در راستای حفظ مستعمره و سرکوب استقلال‏طلبان این کشور بود.
ویژگی جنگ‏های معاصر در واقع رهبری مشترک جنگ توسط کشورهای مرکز بر بنیاد شکل‏گیری شرکت‏های چند ملیتی برای  دخالت در کشورهای پیرامونی است. این جنگ‏ها چه به تصویب شورای امنیت سازمان ملل رسیده باشند (مثل جنگ افغانستان) و چه نرسیده باشند (مثل جنگ عراق) به هیچ رو اهدافی انسان‏دوستانه ندارند  و در جهت خواست‏های مردم این کشورها نبوده و نیستند.
در پرتو نگاهی دقیق‏تر به دخالت‏هایی که حتی ظاهرا برای جلوگیری از جنگﹺهای داخلی و با حکم سازمان ملل صورت گرفته‏اند، نیز می‏توان به روشنی دید که در این جنگ‏ها هم، هدف تحقق خواست‏های دول امپریالیستی است. مثال روآندا در این مورد گویاست. نیروهای فرانسوی‏ی زیر پرچم سازمان ملل در واقع سیاست دولت فرانسه را که روابط حسنه‏ای با دولت هوتویی (Hutu) داشته است، پیش بردند: این نیروها در منطقه‏ای که تحت کنترل‏شان بود، با عدم اجرای وظیفه‏ی‏ خود یعنی حفظ آتش‏بس و دفاع از غیرنظامیان، امکان قتل بیش از یک میلیون توتسی (Tutsi) را فراهم ‏آوردند. فرانسویان حتی در پی قتل عام مردم توسط نیروهای نظامی و شبه نظامی هوتویی،  با ایجاد یک کریدور نظامی امکان خروج و رفتن آنان به زئیر را مهیا ساختند، تا در آینده بتوانند دوباره از متحدین هوتویی خود به عنوان اهرم فشار بر توتسی‏ها  استفاده بکنند.
سازمان ملل که بنابر ساختار آن تحت سلطه‏ی شورای امنیت متشکل از چند کشور امپریالیستی است، نخواسته و نمی‏تواند هدف اعلام شده‏اش، یعنی حفظ صلح را عملی کند. حتی اگر شورای امنیت در سازمان ملل نقش مسلط را نمی‏داشت، باز هم این سازمان قادر نمی‏بود به صلح مستمر جامه‏ی عمل بپوشاند، چرا که در این سازمان نه نمایندگان مردم بلکه نمایندگان گروه‏ها و طبقات حاکم در جهان یعنی نمایندگان دول جنگ‏افروز گرد آمده‏اند.
نحوه‏ی "مشروعیت" بخشیدن به جنگ در رسانه‏های گروهی غرب در دوره‏ی کنونی در ذات خود با  ادله‏ی جنگ طلبان دوران استعمار یکی است، همان طور که قوم‏شناسان اروپایی در دوران استعمار، به عنوان ایدئولوگ‏های آن زمان، علت استعمار را خواست متمدن کردن اقوام "وحشی" و یا اشاعه‏ی مسیحیت و کلام خدا جلوه دادند، در دوره‏ی کنونی نیز دول و دستگاه‏های ارتباط جمعی در غرب می‏خواهند به دخالت نظامی مشترک غرب (بخوان بربریت) به عنوان صدور دموکراسی و یا حقوق بشر به پیرامون‏ "مشروعیت" ببخشند. اگر فی‏المثل احیای برده‏داری و تجارت برده در دوران استعمار را بتوان به عنوان صدور تمدن پذیرفت، امروز نیز می‏توان کشتار و بی خانمانی را به عنوان صدور دمکراسی و حقوق بشر پذیرفت. امروزه این کشورها همانقدر مایل به صدور دمکراسی و حقوق بشرند  که دیروز با دخالت‏ در امور داخلی کشورهای پیرامونی و با سازمان‏دهی کودتا منجمله در افغانستان، شیلی و یا در ایران خواهان آن بودند. حقوق بشری که دول و رسانه‏های گروهی غرب چه بی اشاره به سازمان ملل و چه در چارچوب سازمان ملل از آن حرف می‏زنند، مشروط به تضمین مالکیت خصوصی (ماده‏ی 17 اعلامیه‏ی حقوق بشر سازمان ملل متحد)، حفظ انواع رابطه‏ی سلطه (منجمله رابطه‏ی سرمایه‏دارانه و مردسالارانه) و منوط به حفظ سلسله‏مراتب امپریالیستی در سطح جهان است.
به زعم ما نمی‏توان و نباید خواهان تحقق اعلامیه‏ی حقوق بشر سازمان ملل بود، زیرا در آن نه فقط اثری ازحق انقلاب، به عنوان حق بنیادین بشر که حتی برخی از فلاسفه فرد‏گرای دوران روشنگری نیز آن را به رسمیت شناخته‏اند، یافت نمی‏شود، بلکه حتی حق نان و بنابراین حق حیات به رسمیت شناخته نمی‏شود، درحالیکه درست برعکس، در آن مالکیت خصوصی (بخوان مالکیت خصوصی بر وسائل تولید) به رسمیت شناخته شده است و به این ترتیب پایه‏ی مادی جنگ، کشتار، گرسنگی و... برنامه ریزی شده است.
از آنجا که جنگ‏ بازتاب خصلت طبقاتی و سلسله‏مراتب در جوامع کنونی و در سطح جهان است، نمی‏توان همه‏ی جنگ‏ها را یکی نمود و مبارزات فرودستانی را که به آنان جنگ تحمیل می‏شود، با دخالت‏های امپریالیستی یکی گرفت. رفرمیست‏ها علاوه بر اینکه مایلند این تفاوت‏ها نادیده گرفته و به فراموشی سپرده شوند، خواهان صلح پایدار نیز نیستند، چرا که اگر جنگ بر بنیاد وجود طبقات اجتماعی شکل می‏گیرد، آنگاه فقط با پیوند خواست صلح با خواست رفع طبقات اجتماعی است که صلح پایدار می‏تواند تحقق بیابد.
اما خواست صلح و مخالفت با بربریت یا اعتراض به این یا آن جنگ مشخص را نباید به دلیل عدم پیوند بلاواسطه‏ی صلح با رفع جامعه‏ی نابرابری، تعلیق به محال کرد. چرا که نه فقط این پیوند از طریق ورود به میدان مبارزه برای صلح صورت می‏گیرد، بلکه به این خاطر که جنگ به معنای به چالش گرفتن  بنیادی‏ترین حق هر انسان یعنی حق زندگی است و دفاع از صلح به معنای دفاع از حق حیات فرودستانی است که به طور بلاواسطه در معرض جنگ و کشتار قرار می‏گیرند. چون حق زندگی بنیادی‏ترین حق می‏باشد و این حق در جنگ از فرودستان سلب می‏شود، دیگر نمی‏توان به این یا آن جنگ‏افروز که آشکار و نهان می‏گوید "مرگ کسب و کار من است" امکان دامن زدن به جنگ یا به عبارتی گرفتن حق زندگی از دیگران را داد، حال این جنگ چه در افغانستان باشد، چه در عراق، چه بین اقوام یک کشور، یا بین دو کشور. برمبنای دفاع از حق حیات فرودستان که قربانیان دائمی جنگ‏ها هستند، دیگر نمی‏توان همچون ناسیونالیست‏های بومی فقط خواهان صلح برای ملت خود بود و چشم بر روی جنگی بست که ملت یا  گروه خودی در آن درگیر نیست. در این رابطه رجوع به حافظه‏ی تاریخی خود ما کافی است، باید به خاطر بیآوریم:

اول به سراغ یهودی‌ها (افغانی‏ها) رفتند
من یهودی (افغانی) نبودم ، اعتراضی نکردم
پس از آن به لهستانی‌ها (عراقی‏ها) حمله بردند
من لهستانی (عراقی) نبودم و اعتراضی نکردم
....
سرانجام به سراغ من آمدند
هر چه فریاد زدم کسی نمانده بود که اعتراضی کند    (از اشعار برشت)

خواست صلح بر خلاف جنگ میهن ندارد. علاوه بر وجه انسانی دفاع از صلح شرکت نیروهای انقلابی بویژه نیروهای انقلابی کشورهای پیرامونی در جنبش بین‏المللی صلح و اعتراض به جنگ ‏باید یکی از بنیادی‏ترین و استراژیک‏ترین فعالیت‏های آنان باشد. این نیروها ‏باید به بخش پیگیر این جنبش‏ها در سطح بین‏المللی به عنوان متحد خود بنگرند، چرا؟ زیرا قابل پیش‏بینی است که طبقات و گروه‏های حاکم در جهان، به خصوص در کشورهای متروپل، تغییر مثبت اجتماعی متأثر از فعالیت آنان را در کشورهای پیرامونی تحمل نکنند، در این حالت است که می‏توان معنا و اهمیت جنبش صلح را دریافت. جنبش صلح در این صورت همان نقشی را خواهد یافت که جنبش صلح در اعتراض به جنگ ویتنام و در جلوگیری از ادامه‏ی این جنگ یافت.
"امنیت" این یا آن منطقه، این یا آن کشور نباید بر اساس منطق جامعه‏ی‏ نابرابری و مطابق قانون جنگل منوط به داشتن سلاح‏های، شیمیایی، بیولوژیکی  و جنگ‏افزارهای هسته‏ای باشد که استفاده از آنها مبین "بازی آخر" است.
با طرح چند سئوال در باره‏ی تنشی که مسئله‏ی سلاح‏های اتمی ایجاد کرده است می‏توان سلسله‏مراتب و تضمین آن را در سطح جهان دید و نشان داد: چرا باید فقط دول امپریالیستی و چند دولت دیگر حاشیه‏نشین حق تولید سلاح اتمی را داشته باشند و دول دیگر نه؟ به طور کنکرت با توجه به مناقشه‏ی موجود در خاورمیانه می‏توان پرسید چرا همان بررسی و بازرسی‏هایی که در عراق پیش از جنگ اخیر صورت گرفته است، در مورد اسرائیل صورت نمی‏گیرد؟
هر گونه تلاشی برای پاسخ به این سئوالات ما را به قراردادهای بین‏المللی‏ی نوشته و نانوشته راهبر می‏شود. در این قراردادهای نوشته/نانوشته می‏توان تضمین صریح سلسله‏مراتب در جهان را دید. بر اساس این قراردادها دول امپریالیستی (و چند دولت حاشیه‏نشین) می‏توانند و حق دارند سلاح برای قتل عام توده‏ها تولید کنند و دیگران خیر. به چه دلیل؟ به این سئوال می‏توان جوابی دقیق داد: چون می‏بایست تناسب قوای نظامی موجود در سطح جهان یا قانون جنگل برای تضمین سلسله‏مراتب حفظ بشود.
در رابطه با نکات اخیر اما می‏توانیم "پیگیری"  یا "عدم‏پیگیری" جنبش صلح ایرانی را ببینیم و مرز جنبش صلح پیگیر با دولت زن-کارگر-جان و خردستیز اسلامی را روشن نمائیم. رژیم و برخی از جریانات رفرمیست‏ با اشاره به سئوالات فوق و اشاره به عدم برابری در سبعیت یا عدم توزیع برابر امکان کشتار عمومی بین دولت‏ها، فقط به احساسات ناسیونالیستی و غرایز متعلق به عهد حجر دامن می‏زنند، به این ترتیب نه با سبعیت و جنگ بلکه با عدم توزیع برابر امکان سبعیت و نه با قانون جنگل بلکه با چگونگی اجرای آن مخالفت می‏کنند. چرایی این امر روشن است: دولت‏ زن-کارگر-جان و خرد‏ستیز اسلامی ایران خود حافظ قانون جنگل است و بدیل اپوزیسیون رفرمیست نیز در ذات خود با آن یکی است. در خطوط کلی تفاوت‏های بدیل  رژیم اسلامی با این بدیل عبارتند از: یکی سلسله‏مراتب اجتماعی و رابطه‏ی سلطه را دینی توضیح می‏دهد،  دیگری لائیک (دنیوی)، یکی دولت را که  تضمین کننده‏ی رابطه‏ی سلطه است، دستگاه خلافت می‏بیند، دیگری دستگاهی مبتنی بر یکی از روایت‏های افسانه‏ی "قرارداد اجتماعی" دیده و خواهان دنیوی کردن دستگاه سرکوب است، یکی در رأس دستگاه دولتی امام می‏گذارد، دیگری شاه، رهبر و ...، یکی حق استثمار را خواست خدا می‏بیند دیگر امری طبیعی، یکی مردسالاری را صریح و بر مبنای سلسله‏مراتب موجود در افسانه‏ی آفرینش صورتبندی و اجرا می‏کند، دیگری بر مبنای ویژگی‏های طبیعی بدن و نقش‏های اجتماعی بازمانده از دوران باستان و موجود در جامعه‏‏ی سرمایه‏داری، یکی بر سر هر قانون یک "به نام خدا" می‏نهد دیگری "به نام مردم یا ..."، یکی به نام خدا شرافت انسان را خدشه‏دار می‏کند، دیگری به نام سرمایه و مالکیت خصوصی بر وسائل تولید، اما هر دو می‏خواهند ثروت و گرسنگی به یک شکل و درست بر اساس قانون جنگل توزیع بشوند، هر دو آزادی را پیش از هرچیز و در اصل آزادی استثمار می‏دانند و سرکوب را سهم فرودستان در زندگی اجتماعی. در مورد تنش‏های بین‏المللی  اپوزیسیون ارتجاعی‏ی دینی و لائیک (دنیوی) مستقل از تفاوت آنان در دینداری و لائیسیته به دو دسته تقسیم می‏شوند.  یک دسته علی‏العموم در اتحاد با دولت زن-کارگر-جان و خرد ستیز اسلامی ایران نه خواهان خلع سلاح عمومی بلکه خواهان پیوستن دولت ایران به کلوب دولت‏های دارای سلاح اتمی است، دسته دیگر یعنی اپوزیسیون راست (سلطنت‏طلبان، مجاهدین، اکثریت، جمهوری‏خواهان و ...) نه فقط سلسله‏مراتب در سطح جهان بلکه حتی جای این یا آن حلقه را در این سلسله‏مراتب نیز به زیر سئوال نمی‏برد و آن را به همان شکلی که هست می‏پذیرد. دلیل این امر کاملا روشن است: این طیف که بخش اعظم اپوزیسیون راست را در بر می‏گیرد نه فقط خواهان صلح نیست بلکه خواهان دخالت امپریالیستی در ایران است و مایل است از این طریق در دولت دست‏نشانده‏ای نظیر دولت فعلی افغانستان و یا عراق شریک شود. یعنی اینکه همه‏ی جریانات دولتی و اپوزیسیون مذکور مایلند به قانون جنگل به اشکال متفاوت مشروعیت ببخشند.
به زعم ما مبارزه برای صلح می‏باید در راستای مبارزه برای انهدام سلاح‏های هسته‏ای، کشتار جمعی موجود و سلاح‏های "متعارف"، ممنوعیت تولید آنها و خلع سلاح عمومی بدون قید و شرط در سطح بین‏المللی و یا مخالفت با قانون حاکم بر جهان یعنی قانون جنگل باشد. تحقق این خواست بدون همیاری و شرکت در جنبش بین‏المللی صلح نمی‏تواند صورت بپذیرد. این نوشته را می‏باید به عنوان دعوتی برای مبارزه و تلاش در این راستا دریافت کرد : انقلاب و صلح.
زنده باد صلح غیر مسلح!
زنده باد انقلاب!
 زنده باد سوسیالیسم! 
اگر چه هر روز نمی‎توان انقلاب نمود ولی تدارک انقلاب و مبارزه برای صلح هم اکنون میسراست!
آدرس تماس: gosast@gmx.net
لطفا با چاپ و پخش این نوشتار به اشاعه و سازمانیابی صلح غیرمسلح کمک کنید!

ماخذ عکس‏ها:
http://images.google.de/imgres?imgurl=http://www.denkfabrik-info.de/mediac/400_0/media/folter4.jpg&imgrefurl=http://seewolf.org/Barrakus/2007/08/04/page/2/&h=211&w=310&sz=13&hl=de&start=1&usg=__Yij-XuVeic6702_-7EPbagopYgo=&tbnid=TkenIDMOhmRdDM:&tbnh=80&tbnw=117&prev=/images%3Fq%3Dvergewaltigung%26gbv%3D2%26ndsp%3D20%26hl%3Dde%26sa%3DX

http://aangirfan.blogspot.com/2008_05_01_archive.html

]]> tag:www.mobarez-k.com,2008:/moxtalef//3.906 2008-11-11T11:27:39Z 2008-11-11T11:36:41Z

گزارش صوتی

]]> گزارش تصویری اتحادیه آزاد کارگران ایران از تجمع اعتراضی امروز کارگران لاستیک البرز در مقابل نهاد ریاست جمهوی

امروز مورخه 20/8/87 کارگران لاستیک البرز در مقابل نهاد ریاست جمهوری با در دست داشتن پلاکارد و سر دادن شعار دست به تجمع زدند. علیرغم اینکه از صبح امروز باران می بارید و هوا سرد بود حدود 800 نفر از کارگران لاستیک البرز در این تجمع شرکت داشتند و بطور مرتب شعار میدادند. همزمان با تجمع و شعار دادن کارگران، نماینده های آنان نیز با یکی از معاونین رئیس جمهور و مسئولین نهاد ریاست جمهوری در حال مذاکره بودند. نتیجه این مذاکره و چگونگی ادامه اعتراضات کارگران لاستیک البرز متعاقبا به اطلاع عموم خواهد رسید.

اتحادیه آزاد کارگران ایران 20/8/87

www.ettehadeh.com

ایمیل: k.ekhraji@gmail.com

فاکس: 02144514795

]]> tag:www.mobarez-k.com,2008:/moxtalef//3.889 2008-11-08T19:36:25Z 2008-11-02T19:42:36Z

asad

]]>
Written by آلن بادیو    
Alain Badiou: De quel réel cette crise est-elle le spectacle ?
LE MONDE 17.10.08.
لوموند، 17 اکتبر 2008
یادداشت:
آلن بادیو بدون تردید از مطرح ترین فلاسفه معاصر در فرانسه است که در سالهای اخیر به طور روزافزونی در حوزه تفکر آلمانی زبان و آنگلوآمریکایی نیز مورد بحث و مجادله قرار می گیرد. برخورد رادیکال بادیو به بحران در روزنامه لوموند تا همین امروز به مباحثات پرحرارتی دامن زده است. اهمیت کار بادیو مقدمتا در جزئیات برنامه سیاسی پیشنهادی وی و همچنین در جزئیات تحلیل وی از بحران و رابطه بین سرمایه مالی و صنعتی نیست. در این جزئیات میتوان با او مخالف بود.  بادیو از منظر یک فیلسوف مارکسیست به بحران می پردازد و در همین نوشته کوتاه بنیادی ترین انتقاد بر روندهای پایه ای سرمایه داری و نظام سیاسی – ایدئولوژیک حاکم بر آن را طرح می کند. اهمیت کار بادیو در آن است که به مثابه یکی از مطرح ترین متفکران در یکی از اصلی ترین کشورهای سرمایه داری، آشکارا بر ضرورت برانداختن نظم موجود و بنای نظمی نوین، بر ضرورت کمونیسم، تأکید می کند. همین برای انتخاب این مطلب و ترجمه آن کافی بود.
فریبرز افشار- بهمن شفیق
************
بحران مالی جهانی آنطور که جلوی چشمان ما به نمايش در آمده، شبيه به يکی از فيلمهای زشت پیش ساخته کارخانه موفقی است که اسمش را امروز سينما ميگذارند. هيچ چيزی درآن غايب نيست، از جمله جست و خيزها و تغيير وضعيتهايی که آدم را وحشتزده ميکند؛ گويا نميتوان جلوی جمعه سياه را گرفت، همه چيز از هم ميپاشد، همه چيز از هم خواهد پاشيد.
اما جای اميد باقيست، در جلوی صحنه اين فيلم فاجعه گروه کوچکی از قدرتمندان؛ سارکوزی ، پالسون، مرکل، براون و تريشه مبهوت و‏مستهلک همچون آتشبانان حريق مالی درحفره مرکزی هزارا ن ميلياردی ، نقش بازی ميکنند.
"بانکها را نجات دهيد"، اين فرياد نجيب، انساندوستانه و دمکراتيک از حلقوم سياستمداران و دست اندرکاران رسانه ای بيرون ميايد.  برای بازيگران اول اين فيلم يعنی صاحبان سرمايه به همراه خادمان و چاکران و تحسين و تقديس کنندگانشان، من يک پايان خوش را اجتناب ناپذير ميبينم آنهم به دليل وضعيت فعلی دنيای امروز و سياستمدارانی که کمر به همت اينکار بسته اند.
اما بگذاريد نگاه خود را به سوی تماشاگران اين نمايش بچرخانيم، آنها که گيج و مبهوت فرياد حلال طلبی بانکهای در حال جان دادن را ميشنوند، آنها که آخر هر هفته حماسه تکراری وخسته کننده گله دولتمداران را ميبينند، آنهايی که در جلوی چشمانشان اعداد و ارقام نجومی نقش ميبندد، اعداد و ارقامی که گاها با درآمدشان مقايسه ميکنند. برای اکثريت بشريت اين ارقام بزرگ بيانگر بزرگی فقريست که عمق زندگی سراپا مبارزه و تلخشان را نشان ميدهد.
من معتقدم که واقعيت اينجاست و ما تنها زمانی ميتوانيم به آن راه پيدا کنيم که نگاه خود را از صحنه نمايش برگردانيم و اين توده خاموش را ببينيم، برای اين توده خاموش، پرده نهايی فيلم فاجعه که در آن سارکوزی مرکل را ميبوسد و بقيه بازيگران از خوشحالی ميگريند، يک نمايش مترسکی بيش نيست.
طی چند هفته اخير در باره دو مقوله يعنی اقتصاد واقعی "توليد کالايی" و اقتصاد غير واقعی "معاملات بورسی" صحبتهای زيادی شده و معمولا اين دو را در مقابل هم قرار ميدهند و گويا که باعث و بانی همه مشکلات ازين ناشی ميشود که دست اندرکاران بازار بورس  همگی "غير مسئول"، "راهزن" و "غير منطقی" هستند، اين تفکيک چرند است. سرمايه مالی از پنج قرن پيش بخش مهم سرمايه داريست،  صاحبان و گردانندگان اين سيستم نيز تنها در مقابل سود "مسئول" هستند، منطق اين آدمها را ميتوان با ميزان درآمدشان سنجيد و راهزن بودنشان نيز نه تنها قابل کتمان نيست که بلکه وظيفه ايست که بر اساس همان منطق با جديت بدان عمل ميکنند.
در حريم توليد سرمايه داری هيچ چيز واقعيتراز اين دو وجه کالايی ومالی نيست.  رجعت از بورس بازی فاسد و "غير منطقی" به سوی توليد منطقی و سا لم بازگشت به واقعيت نيست. اين بازگشت تنها ميتواند رو به زندگی واقعی و حی و حاضر انسانهايی رخ دهد که در اين دنيا زندگی ميکنند. بدون هيچ شبهه ای از چنين منظريست که ميتوان سرمايه داری و فيلم فاجعه ای را که اين روزها نمايش ميدهد مشاهده کرد. واقعيت اين فيلم نيست، تماشاگرانش واقعيند.
در تب و تاب اين فيلم چه چيزی را ميبينيم؟ چيزهای ساده وشناخته شده. سرمايه داری جز راهزنی نيست، مخرب در حياتش وغير منطقی در عصاره وجوديش. آن چند دهه کوتاه رفاه ناموزون و بطرز وحشيانه ای نا برابر را نيز با بحرانهايی که در آنها مقادير عظيمی از ارزشهای توليدی نابود شده اند صورتحساب کرده است. لشکر کشی در نواحی استراتژيک و تنبيه خونين هر گونه تهدیدی و جنگهایی در سرتاسر جهان که جوانی دوباره ای برايش ببار آوردند همگی جزيی از قيمت پرداخت شده آن دوره رفاه هستند.
درسهای آموزنده اين فيلم بحران را فعلا رها کنيم. آيا هنوز ميتوان جرات کرد و در حضور بينندگان اين صحنه ها چنين سيستمی را تایید کرد؟ سيستمی که ساختار مشترک زندگی انسانها را اينچنين در معرض تهاجم پست ترين ضرب آهنگهای حرص و رقابت و خودخواهی نهادینه خود قرار ميدهد.
چگونه ميتوان صحبت از دمکراسيی کرد که رهبرانش با مصونیت کامل به خدمتگزاران استیلای سلاطین پول تبدیل شده اند که حتی مارکس را نيز متعجب خواهد کرد، او که ۱۶۰ سال پيش دولتها را "دست نشانده سرمايه" ناميد. چگونه ميتوان پذيرفت که کمبود بودجه بيمه های اجتماعی غير قابل تصحيح است و در عين حال شاهد تزريق ميلياردها در بانکها بود.
در اين ميانه، تنها ميتوان اميدوار بود که قدرت آموزنده اين واقعه بيشتر در خدمت توده های مردم باشد و نه بانکداران، دولتهای خادم بانکها و رسانه های خادم دولتها.
بازگشت به اين واقعيت در نظر من دو وجه مجزا دارد؛ اولی آشکارا  سياسيست. همانطور که فيلم وقايع نشان ميدهد، فتیش دمکراتيک معنايی جز خدمت وفادارانه به بانکها ندارد. نام واقعی يا تکنيکی اين وجه اوليه را من از مدتها پيش کاپيتالو- پارلمانتاريسم گذاشته ام. ازين رو و همانطور که تجربيات متعدد اين بيست سال اخير نشان داده است، سياستی ماهیتا متفاوت را باید سازماندهی کرد.
 بيشک اين فرآيند سياسی برای مدتی طولانی همچنان از قدرت دولتی دور خواهد بود، اين بنوبه خود اهميتی ندارد چراکه اين سياست نوين از پايه واقعيت آغاز ميکند آنهم با اتحاد عملی تمام آنهايی که بطور بيواسطه آمادگی تحققش را دارند: پرولتاريای تازه به ميدان آمده، از آفريقا یا از جای دیگر و روشنفکران پا برجای بازمانده از نبردهای سياسی دهه های اخير. اين فرآيند سياسی در حيطه فعاليت عملی گام به گام خود گسترش خواهد يافت و رشد خواهد کرد و در عين حال از پيوند ساختاری با احزاب موجود و سيستم انتخاباتی و نهادی حاضر که باعث ادامه حيات و دوام آن احزاب است کاملا خودداری خواهد کرد.
چنين فرآيند سياسی برای انسانهايی که دستانشان تهيست، از طرفی راه و روش  و ديسيپلين  نوين ابداع و ازطرف ديگر ظرفيت و توانايی سياسی آنها را تعيين  و سرانجام ايده نوين پيروزی را برايشان ترسيم خواهد کرد
وجه دوم بازگشت به واقعيت ايديولوژيک است. بايد حکم نخ نما شده ای که طبق آن ما در عصر "پايان ايديولوژيها"  بسر ميبريم را برانداخت و جهت آنرا برعکس کرد. برای ما که ميبينيم که آن پايان مدعايی واقعيتی جز رهنمود "بانکها را نجات دهيم" ندارد، مهمترين کارزار عصر ما رجوع مجدد به ايده ها، بازيافتن شور وشوق آرمانها و قرار دادن فرضيه ای جهانشمول و فراگير در مقابل دنيای امروز است: يقين آشکار وپيشبينی شده تغيير روند وقايع. در مقابل نمايش تبه کارانه سرمايه داری، ما واقعيت توده های بشری و حضورشان در روند و حرکت ذاتی ايده ها را قرار ميدهيم.
 انگيزه آزادی انسانها هنوز هم قدرتمند است و کمونيسم ،اگرچه رنگ باخته و ضعيف، نام  ديگر آن قدرت است.
امروزه ضعف کمونيسم تنها در خدمت حاکمان نظام جهانيست، آنها همان بازيکنان مترسک وار فيلم ترسناک اينروزها هستند. ما کمونيسم را مجددا احيا خواهيم کرد و وضوح درخشانش را به او باز خواهيم گرداند. همان وضوحي که زمانی فضيلتش محسوب ميشد وقتيکه مارکس درباره اش ميگفت "کمونيسم ايده ها و افکار سنتی را به راديکالترين وجه درهم ميشکند" و باعث طلوع جامعه ای خواهد شد که درآن "رشد آزاد هر فرد شرط رشد همگان است"
گسست کامل و تمام از کاپيتالو- پارلمانتاريسم، ابداع سياست از بن و پايه واقعيت انسانی، سيادت ايده و آرمان؛ همه اينها ما را از فيلم بحران منفصل ميکند و به سمت امتزاج خرد پويا و عمل سازمانيافته ميبرد.
 

]]>

]]>
Written by وینکه سیتس‌لاف    
برگردان: س. نصیری
زنی از پهنه‌ی تاریخ، موسیقی، هنر و ادبیات...؟ او در چه دورانی زندگی می‌کرده است؟
برای‌‌تان اطلاعاتی در باره‌ی او بازگو می‌کنم: دختر یک آموزگار روستایی بوده است و مادرش یکی از زنان فعال جنبش بورژوایی زنان. او نیز آموزگار می‌شود، مدتی طولانی در سوییس و پاریس در تبعید زندگی کرده است. صاحب دو پسر شد اما ازدواج نکرد.
زندگی‌اش را در تبعید از راه کار در خانه‌ها، ترجمه و تدریس خصوصی تامین می‌کرده و آموزگار پرشور پیانو بوده است.
من اگاهانه شما را به بی‌راهه می‌کشم. برای‌تان متنی از او می‌خوانم. آیا این متن جدید است؟ بعدن، از زندگی او بیش‌تر برای‌تان خواهم گفت.
«بدون اهمیت دادن به اعتراض از طرف نشریه‌های بورژوایی، که معمولن حریصانه به دنبال رخ‌دادهای جنجالی هستند، اتفاقی ناعادلانه رخ داده است. واقعه‌ای که الان ممکن است به واقعیت تبدیل شده باشد. در این زمان که ما این سطرها را می‌نویسیم. واقعه‌ای بسیار باور نکردنی، واقعه‌ای جنایت‌کارانه که وحشیانه و بی‌شرمانه بر چهره‌ی حق طبیعی، اجتماعی و قانونی سیلی می‌زند، بر حق یکی از اعضای جامعه، که حقی دو سه برابر بیش‌تر نسبت به تامین این حقوق صلب ‌نشدنی دارد، یعنی یک مادر کارگر.
در زومرفلد (Sommerfeld) در نیدرلاوزیتس(Niederlausitz) بر اساس نوشته‌ی نشریه¬ی مرکیشه فولکس‌شتیمه (Märkische Volkssttimme) در فورست (Forst) یک زن بیوه‌ی مسن که با کار در صنایع نساجی زندگی سه فرزند خردسال خود را تامین می‌کند، از حق سرپرستی فرزندانش محروم می‌شود. چرا كه شورای یتمان منطقه این تصمیم را گرفته است و دادگاه حق سرپرستی در نخستین نشست خود آن را تایید کرده است. دلیل این تصمیم چیست؟ چون زن کارگر، مبارزات را سازمان‌دهی می‌کند و عضو انجمن کارگران نساجی است. چندی پیش، زمانی كه شورای جدید یتیمان در زومرفلد کار خود را شروع کرد، به این زن کارگر گفتند كه اگر می‌خواهد حق سرپرستی فرزندانش را از دست ندهد، باید از پشتی‌بانی انجمن کارگران نساجی خودداری کند. دادگاه سرپرستی این نظر وحشت‌ناک را با استدلالی به همان اندازه وحشت‌ناک تایید کرد: اگر مادری عضو سندیکای سوسیال دموکرات باشد نمی‌تواند به اندازه‌ی کافی به سرپرستی فرزندانش برسد. در هر صورت، حق زن بیوه باید از او سلب شود. حقی که قانونن به او تعلق دارد. یا حق مادری او بر سرپرستی از فرزندانش، حقی که نه تنها به دلیل به دنیا آوردن فرزندان و نیز بنا به گفته‌ی قانون باید حفظ شود بل‌که به دلیل این واقعیت که این زن تامین کننده‌ی زندگی فرزندانش نیز می‌باشد. یا حق دخالت اجتماعی او که ریشه در ضرورتی دارد که قانون نیز آن را تایید کرده است. برده‌ی مزدبگیر، علایق و منافع خود را با شرکت در انجمن کارگران هم‌صنف‌اش در برابر حرص و طمع سرمایه‌ی استثمارگر حفظ می‌کند. این زن به دفاع از حق خود می‌پردازد و سازمانی که او به آن وفادار مانده است، از او حمایت می‌کند و برای دفاع از حق او در کنارش می‌ماند. نتیجه‌ی این مبارزه هر چه باشد، خود این مبارزه از اهمیتی عمومی برخوردار است...
می‌گفتند اگر مادر عضو سندیکای سوسیال دموکرات باشد، بچه‌ها از رسیدگی لازم محروم می‌مانند. همه‌ی آن خوش‌باورانی که زیر بار دروغ‌های‌ خود خفه نمی‌شوند، این یاوه‌سرایی‌ها را تکرار می‌کنند. چه تعداد پدر می‌تواند در بین این یاوه‌سرایان باشد که صرف نظر از ثروت‌ خود، منکر فرزندان خارج از ازدواجشان شده‌اند و آن‌ها را بی‌سرپرست رها کرده‌اند و فرزندان شرعی خود را با بی‌اعتنایی و بی‌مهری به دست فساد و خرابی سپرده‌اند...
چاپ‌لوسان متظاهر! این مادر دارای آگاهی طبقاتی را نابود می‌کنید چون او را یک زن کارگر مبارز می‌دانید».
من تنها بخشی کوچک از این مقاله‌ی او‌ را خواندم ولی نوشته تقریبن سه برابر این متنی است که خواندم. در مقاله موضوع دقیق‌تر و روشن‌تر ترسیم شده است ولی فکر می‌کنم با همین چند سطر متوجه‌ی موضوع شده‌اید. همه‌ی شما زنی را که آن را نوشته است، می‌شناسید. این نوشته متعلق به چه زمانی است؟ متعلق به چه مکانی است؟ آیا هنوز از اهمیت برخوردار است؟ می‌توان حدس زد که نوشته متعلق به اواخر سده‌ی نوزده و اوایل سده‌ی بیست است. ولی هیچ یک از شما حدس نمی‌زند نویسنده‌ی آن کلارا ستکین باشد.
نوشته از کلاراستکین است با عنوان «در باره‌ی مبارزه‌ی طبقاتی» در نشریه‌ی «گلایش‌هايت- برابری» (Gleichheit)، (نشریه‌ای در باره‌ی علایق زنان کارگر، اشتوتگارت 2 نوامبر 1904، از صفحه‌ی 280 به بعد) منتشر شده است (RS 1 S. 280ff).
انتخاب متن از نوشته‌های کلارا برای من دشوار است. او نوشته‌هایی خارق‌العاده علیه جنگ دارد و علیه فاشیستی شدن جامعه نیز نوشته است. سرانجام این نوشته را انتخاب کردم و متوجه شدم که موضوع ان هنوز کهنه نشده است.
تاریخ نشان داده است که کلارا ستکین از تشکیلات خود می‌خواسته است که از زنان پشتی‌بانی کند. او مبارزاتی بسیار داشته است. این جمله را كه فراخوانی است خطاب به رفقیان برایتان روایت می كنم: «هر یک از شما باید عمیقن دریافته باشید كه موضوع آزادی من، حقوق برابر من و فرهنگ من می‌باشد...» کلارا ستکین 1928 در جمع زنان اسیای مرکزی (RS III, 362).

کلارا آیسنر زتکین
فهرست کتاب‌خانه‌ای در باره‌ی اثار او موجود نیست، بل‌که هر کس آن بخش از نوشته‌های او را که برای خود مناسب یافته، منتشر کرده است. من هم امروز همین کار را می‌کنم. برای من این مهم است که نشان دهم او بسیار بیش‌تر و متنوع‌تر از آنی است که معمولن نشان داده شده است. او زنی خارق‌العاده بود. زنی نسبتن کوچک. قدش به 160 سانتی‌متر هم نمی‌رسید. با موهای پرپشت سرخ طلایی. بسیار سرزنده. دارای درک و دریافتی قوی و با خواست‌های سیاسی بسیار مشخص و روشن. همیشه و همه جا سرشار از شهامت زیستن و شادی بود. سخن‌رانی‌هایش طنزآمیز و پر احساس بود، بی هیچ اثری از خشکی که معمولن به او نسبت می‌دهند اما بسیار دقیق. گاهی، رفقیانش از او دلی خوش نداشتند.
ویکتور آدلر (Viktor Adler) اتریشی در سال 1910 به کائوتسکی نوشت: «تصورش را بکن که کلارا وکیل مجلس شود و با روزا در رایش‌تاگ بنشیند! بعد خواهید دید که چه می‌شود! ...مسخره»(B 103).
قیصر آلمان او را «خطرناک‌ترین زن جادوگر سرزمین آلمان» ‌نامیده بود.
عکس‌هایی از شیک‌پوشی او موجود است اما نشانه‌هایی نیز وجود دارد كه نشان می‌دهند، او به قواعد پوشش چندان اهمیتی نمی‌داد. همان طور كه به دیگر قواعد و قردادهای بورژوايی نیز.
رایادونایوسکایا (Raya Dunayewskaja)، زن فمینیست و کمونیست، در سال 1982 در بیوگرافی روزا لوکزمبورگ نشان می‌دهد که این زن انقلابی برای آزادی زنان مبارزه کرده است. امری که معمولن زنان فمینیست سعی در پوشاندن آن دارند. ( (Argument Sonderband Neue Folge AS 245, Argument-Verlag 1998
از نظر این دو زن و حتمن نه فقط از نظر این دو بل‌که از نگاه الکساندرا کلنتای(Alexadra Kollontai) و نادشتا کروپس‌کایا
(Nadeschda Krupskaja) و بسیاری دیگر، آزادی واقعی زنان و مردان تنها در جامعه‌ای ممکن است که همه در آن به صورت دمکراتیک در باره‌ی محصول كالا، تولید آن، شکل آن، هدف آن و غیره تصمیم بگیرند و نه عده‌ای معدود. نه این که سرمایه نیازهای زندگی انسان‌ها را تعیین کند.
من از كلارا تصویری یک سویه نشان خواهم داد. سویه‌ای را که همیشه حذف شده است. می‌دانم که بسیاری از شما او را می‌شناسید و از او خوشتان نمی‌آید و من می‌خواهم این تصویر را تغییر دهم! و شما را نسبت به او کنج‌کاو کنم! امیدوارم موفق شوم.
در 5 یولی 1857 به دنیا آمد. پدرش آموزگار مدرسه ابتدایی بود. بزرگ‌ترین فرزند در بین چهار خواهر و برادر بود. همان طور که می‌دانید موقعیت آموزگار مدرسه ابتدایی آن زمان مانند امروز نبود. آموزگار مدرسه‌ی ابتدایی خود فارغ‌التحصیل مدرسه ابتدایی بود. یک دوره‌ی آمادگی و آموزشی برای معلم‌شدن می‌دید و شروع به تدریس می‌کرد و درآمدی بسیار کم داشت.
مادرش سال 1865 عضو انجمن عمومی زنان آلمانی(ADF) شد که به تازگی توسط لوئیزه اوتو- پترز (Louise Otto-Peters) در لایپزیک تاسیس شده ‌بود. (انجمن عمومی کارگر المان در سال 1863 در لایپزیک تاسیس شده بود.) تا آن زمان هر گونه تشکل سیاسی ممنوع بود، تشکل‌های کارگری و زنان. ممنوعیت تشکل‌های سیاسی زنان از سال 1852 تا 1908 ادامه یافت. ممنوعیت تشکل‌های کارگری در سال 1863 ملغا شد.
کلارا آیسنر در سال 1873 در لایپزیک نزد آگوسته اشمیت (Auguste Schmidt) شروع به آموختن آموزگاری زبان کرد. آگوسته اشمیت در سالهای 1833 تا 1902 یکی از مسئولان انجمن عمومی زنان آلمانی (ADF) بود.
کلارا و بعضی دیگر از دختران دانش‌‌آموز اجازه داشتند زنگ تفریح را با لوئیزه اوتو- پترز و آگوسته اشمیت به سر برند. مدرسه‌ی آگوسته اشمیت شدیدن تحت تاثیر جنبش زنان قرار داشت.
کلارا آیسنر با وجود عدم موافقت مدیره‌اش در جمع‌های انجمن عمومی کارگران آلمان شرکت می‌کرد، که به تازگی در لایپزیگ ایجاد شده بود. («هدف جنبش زنان» از نظر آگوسته اشمیت «افزودن به ارزش‌های اخلاقی بشری» بود (B 40).
دوست و هم‌کلاسی او، واروارا (Warwara)، کلارا آیسنر را به جمع مهاجران روس برد (D 36) و با او به روسیه نیز سفر کرد. حدود سال 1877 کلارا در لایپزیگ با اوسیپ زتکین (Ossip Zetkin) بیست ساله، مهاجر، نجار و دانش‌جو از اودسا، آشنا شد. او عضو جنبش ملی روسیه بود و به دلایل سیاسی ناگزیر به ترک روسیه شده بود.
سال 1878 بیسمارک صدراعظم آن زمان المان قانون «سوسیالیست» را تصویب کرد و به اجرا در آورد. طبق این قانون تمام انجمن‌ها، نشریه‌ها و تجمع‌های سوسیالیستی ممنوع شدند. تنها حزب سوسیال دمکرات اجازه شرکت در مجلس را داشت ولی سوسیالیست‌ها اجازه‌ی گردهمایی نداشتند.
اوسیپ زتکین در سال 1880 ناگزیر به ترک آلمان شد و به پاریس مهاجرت کرد (D 49).
کلارای بیست و پنج ساله پس از اقامت در اتریش و سوئیس در سال 1882 به دنبال امکان فعالیت سیاسی به پاریس رفت. او و اوسیپ با هم زندگی می‌کردند. پسرشان ماکسیم سال 1883 به دنیا امد و کنسانتین (کستیا) پسر دوم سال 1884.
زتکین و کلارا ازدواج نکردند. زتکین مدرک شناسایی نداشت. علاوه بر این کلارا نمی‌خواست تابعیت روسیه را بگیرد که با ازدواج اجبارن صاحب آن می‌شد.
آنان به عنوان مهاجر و پناهنده در پاریس زندگی می‌کردند. هر دو برای نشریه‌های سوسیالیستی مطلب می‌نوشتند و ترجمه می‌کردند و از طریق تدریس زبان زندگی خود را تامین می‌کردند.
در سال 1886 کلارا مقاله‌ای در باره‌ی لوئیزه میشل (Louise Michel) از مبارزان کمون پاریس نوشت. لوئیزه میشل (1903-1833) تقریبن هم‌سن آگوسته اشمیت، بیست و دو سال از کلارا مسن‌تر و دوست او بود و هر جا كه ممکن بود از او پشتی‌بانی می‌کرد. مادام روبین (Madame Robin) یکی دیگر از مبارزان کمون پاریس نیز با کلارا مناسباتی مشابه داشت. آن‌ها معمولن با مراقبت از کودکان او، زن جوان را یاری می‌کردند.
مناسبات شخصی بین انسان‌ها برای من مهم هستند. این مناسبات روی روند زندگی تاثیر می‌گذارند. این تنها در مورد کلارا صادق نیست.
كلارا در دهه‌ی 80 قرن نوزده مقاله‌های «زنان دانش‌جوی روسی»، که در آن مبارزات زنان دانش‌جو را برای حق تحصیل تشریح می‌کند و «زنان کارگر و مسئله‌ی زنان در عصر حاضر» را نوشت. او بلافاصله یک متن سخن‌رانی بر مبنای مقاله‌ی دوم تنظیم كرد.
درآمد این دو برای زندگی هیچ وقت کافی نبود و کلارا مجبور به آشپزی، خیاطی و تمیزکاری در خانه‌های دیگران بود. آن‌ها یا به دلیل این که ازدواج نکرده بودند و یا به دلیل این که قادر به پرداخت اجاره‌ی خانه نبودند، دایمن ناگزیر به عوض کردن خانه بودند.
سکتین شدیدن بیمار بود. بیماری نخاع او را فلج ساخته بود. كلارا دو سال تمام از زتکین پرستاری می كرد و مخارج زندگی چهار نفره را می‌پرداخت. زتکین 29 ژانویه 1889 مرد و کلارا با دو فرزند در پاریس تنها ماند.
كلارا از نام زتکین به عنوان نام مستعار برای فعالیت نویسندگی‌اش استفاده می‌كرد. او می‌‌خواست به این وسیله نزدیکی سیاسی خود به انقلابیان روسی و عشق خود را به او نشان دهد.
او به دشواری نقش مادر تنهاسرپرست در مهاجرت آگاه بود. او از طرف دوستان زن و مرد از گرایش‌های گوناگون جنبش سوسیالیستی که آن زمان در پاریس وجود داشت، حمایت می‌شد.
سال 1889 هم‌زمان با مرگ زتکین در ماه یولی، سوسیالیست‌های كشورهای گوناگون دومین انترناسیونال سوسیالیستی را در پاریس تشکیل دادند. (اولین انترناسیونال در زمان کمون پاریس در هم شکست). ده سال پیش از ان کتاب «زن و سوسیالیسم» اثر آگوست ببل در سال 1879 منتشر شده بود. رفقا از کلارا خواستند یک سخن‌رانی «در باره‌ی مسئله‌‌ی زن» ایراد کند. سخن‌رانی كلارا نشان داد که او نه تنها می‌داند زن چیست بل‌که زندگی زنان را نیز می‌شناسد(RS 1).
مهم‌ترین گفته‌ی او در سخن‌رانی این بود: «همان گونه که کارگران تحت سلطه‌ی سرمایه‌داری هستند، زنان نیز تحت سلطه‌ی مردان می‌باشند.» او معتقد بود که زنان با کسب درآمد شخصی می‌توانند به استقلال اقتصادی برسند‌. درخواستی که او پیش‌نهاد می‌کرد این بود که مردان سوسیالیست باید از زنان برای رسیدن به استقلال سیاسی حمایت کنند.
سخن‌رانی او توسط هلن آنکراسمیت (Helen Ankersmit) به انگلیسی و فرانسه ترجمه شده است. با این حال در آن نشست در باره‌ی این سخن‌رانی بحث صورت نگرفت. زنان در نشست تنها به عنوان مترجم شرکت کرده بودند.
کلارا در تمام طول زندگی برای این هدف و علیه مقاومت رفیقان مرد تلاش کرد. او هم برای تدارک انقلاب و هم برای بهبود شرایط زندگی روزمره‌ی زنان تمام نیرو و امکان خود را به کار گرفت. این اتهام به او که مبارزه برای حقوق زنان را به بعد از انقلاب موکول می‌کرده است، نادرست می‌باشد.
او همواره می‌گفت ما باید بت مبارزه برای شرایط بهتر، شرایط زندگی‌مان را با بهتر کنیم. هر پیش‌رفت کوچک در جامعه‌ی کنونی تنها زمانی رفرمیستی (در برابر انقلابی) است که ما به این پیش‌رفت کوچک قانع بمانیم.
سال 1980 ممنوعیت تکشل‌های سوسیالیستی در آلمان لغو شد. ولی ممنوعیت فعالیت سیاسی زنان که در پرویس تصویب شده بود، ادامه یافت.
انجمن‌های سیاسی اجازه نداشتند زنان را به بپذیرند و زنان اجازه نداشتند در مراسمی شرکت کنند که در آن به موضوع‌های سیاسی پرداخته می‌شد. این ممنوعیت چنان شدید اجرا و کنترل می‌شد که اگر سوسیال دموکرات‌ها جشنی به مناسبت کریسمس برگزار می‌کردند و اگر زنان در آن شرکت می‌کردند پلیس دخالت می‌کرد و مراسم را به هم می‌ریخت.
قبولاندن سیاسی امکان شرکت زنان در مراسم و تجمع‌های سیاسی برای کلارا زتکین از اهمیتی ویژه برخوردار بود.
در سال 1892 در کنگره‌ی حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD) 228 نماینده شرکت داشتند و در بین آنان سه نفر زن بودند. بر اساس پیش‌نهاد این نمایندگان زن، کنگره تصویب کرد که به جای «نماینده‌ی مرد» (Vertrauens-Mann) واژه‌ی «شخص نماینده» (Vertrauens-Person) به کار برده شود. به نظر من بسیار عالی است که سه زن موفق شدند اصطلاحی خنثا را جانشین اصطلاحی مردانه کنند.
کلارا در تمام مقاله‌ها و سخن‌رانی‌هایش این امررا پافشارانه رعایت می‌کرد. هر جا که منظورش واقعن زنان بود، همواره شکل زنانه‌ی واژه را به کار می‌برد.
سال 1894 حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD) محل کنگره‌ی خود را از نورنبرگ (Nürnberg) به فرانکفورت (D104) منتقل کرد، چون در شهر نورنبرگ برای شرکت زنان در کنگره امنیت لازم وجود نداشت.
سال 1900 زنان سوسیالیست توانستند به مناسبت کنگره‌ی SPD نخستین کنفرانس زنان را در شهر ماینز (Mainz) برگزار کنند.
هنوز کارهایی بسیار باید انجام می‌گرفت و از نظر کلارا مهم‌ترین این وظایف کار با زنان بود.
سال 1890 کلارا به بیماری سل مبتلا شده بود و حدود شش ماه با دو فرزندش در آسایش‌گاهی در شوارتس‌والد (Schwarzwald) به سر برد.
سال 1891 همان طور که گفته شد از سخت‌گیری‌های ناشی از قانون انجمن‌ها کاسته شد، ناشر یوت. ها. دیتس (J. H. Dietz) به کلارا پیش‌نهاد کرد سردبیری نشریه زنان «برابری» را به عهده بگیرد. کلارا که تا حدودی متواضع و خجالتی بود، جرات پذیرش این پیش‌نهاد را نداشت. ولی ناشر به او قول پشتی‌بانی داد. کلارا به اشتوتگارت (Stuttgart) رفت. اهالی و مسئولان اشتوتگارت به هیچ وجه از حضور این شهروند تازه مسرور نشدند(D 83). فرزندانش چون زبان آلمانی را خوب نمی‌دانستند مورد حمله قرار می‌گرفتند. آن‌ها در مدرسه نیز با همین مشکل روبه‌رو بودند.
مسئولان دولتی تابعیت آلمانی کلارا را منکر شدند چون کلارا با اوسیپ زندگی کرده و نام او را بر خود نهاده بود. به این دلیل می‌خواستند او را از شهر اخراج کنند.
کلارا طبق مقررات خود را در اداره‌ی ثبت به نام ایسنر و کودکان را به نام زتکین معرفی و ثبت کرده بود. واقعیت این بود که اوسیپ زتکین پسران را در اداره‌ی ثبت احوال پاریس به این نام ثبت کرده بود و کلارا نیز از آن به عنوان نام مستعار برای فعالیت‌های نویسندگی استفاده می‌کرد. بیش از دو سال طول کشید تا مسئولان تابعیت زاکسنی او را بر اساس ریشه و نسب و اجداد او پذیرفتند.
نشریه‌ی «برابری» تحت سرپرستی کلارا به روزنامه‌ای معتبر در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شد. کلارا علاوه بر مقاله‌های سیاسی به مقاله‌های ادبی نیز در نشریه امکان می‌داد. این امر سبب غضب رفقا می‌شد، آن‌ها دستور و نسخه‌های آش‌پزی را بیش‌تر ترجیح می‌دادند. برای کلارا ایجاد امکان کار سیاسی و هم‌چنین کار فرهنگی سیاسی برای زنان اهمیت داشت.
او از همه‌ی گروه‌های زنان می‌خواست که گزارش و اعلان مراسم و فعالیت‌های خود را در نشریه منتشر کنند تا همه از تلاش‌های یک‌دیگر با خبر شوند.
سال 1895 در کنگره‌ی حزب در بروکسل پیش‌نهاد کرد که حزب در پارلمان (رایش‌تاگ) به حقوق برابر زن در مقام هم‌سر و به عنوان سرپرست کودکان در خانواده و هم‌چنین به حقوق برابر برای مادران و فرزندان خارج از ازدواج رای بدهد(D 117).
سال 1895 در اشتوتگارت با گئورگ فریدریش (Georg Friedrich) دانش‌جوی رشته‌ی هنر آشنا شد. گئورگ هیجده سال از او جوان‌تر بود. آن‌ها عاشق هم شدند و تازه پس از دو سال با هم ازدواج کردند. این امر نشان می‌دهد که آن‌ها به انتظامات حزب گردن نهادند که می‌گفت یک سوسیالیست خوب مقررات بورژوایی را رعایت می‌کند. کلارا زتکین در سخن‌رانی‌هایش بر اجبار بورژوایی ازدواج تازیانه می‌زند.
انگلس (Engels) در باره‌ی کلارا زتکین گفته است: «او شیوه‌ی عملی ویژه برای خود طراحی کرده است»(B71).
کلارا در باره‌ی ازدواج نوشته است، بین زوج‌ها «نکته‌های فراوان بسیار ظریف و پیش‌بینی نشدنی وجود دارد که می‌توانند زندگی مشترک را یا به سرچشمه‌ی عمیق‌ترین و پر بهاترین شادی یا به غیر قابل تحمل‌ترین جهنم تبدیل کنند.» (B69)
او بر حق اختیار زنان بر میل و رابطه‌ی جنسی‌شان نیز تاکید می‌کند، «به انتخاب آزاد عشق» و عشق بدون ازدواج(B70). و می‌گوید، اما هنوز پهنه‌ی احساس زن «در انگشتانه یا دیگ آش‌پزی» اسیر می‌باشد(B68).
«تکامل و تحول زن به فردیتی قوی و آزاد بیش از پیش به پیش شرطی برای عشق و ازدواج تبدیل می‌شود. عشق جنسی انسان مدرن اساسن با عشق جنسی پیشینیان ما متفاوت است. از احساسی عمومی و عام به احساسی بسیار فردی تبدیل شده است. از همین رو نیز در کنار کشش جسمی ویژگی روحی- اخلاقی زن بر خوش‌بختی عاشقانه تاثیری بیش‌تر و بیش‌تر یافته است. در زمان‌های گذشته انسان‌ها ازدواج را در اساس وحدتی اقتصادی می‌دانستند و تحول اقتصادی ازدواج را به سان یک وحدت اقتصادی نابود کرده است و شخصیت‌های مدرن در پی آن هستند که ازدواج را به صورت وحدتی اخلاقی شکل بخشند.» (در «دانش‌جو و زن»، نوشته شده در سال 1899) (B68).
او برداشت مردانه از تربیت فرزندان را به تمسخر می‌گیرد و می‌گوید «به تربیت فرزندان باید از منظری دیگر و متفاوت از این نگریست که این زن من است که در خانه‌ی من فرزندان من را می‌پروراند.» (در مقاله‌ی زاویه‌ی آوای کلاغ در نشریه‌ی برابری 22 مارس و 5 آپریل 1905) (D179, B73).
او در برابر باور مادریت ذاتی مقاومت می‌کند. مادر بودن «شغلی بسیار والا و دشوار است. مادر شدن دشوار نیست، مادر بودن اما بسیار فراتر از ان است.» (B77/78)
در سال 1920 در منشور جنبش زنان کمونیست در باره‌ی کار خانه‌داری این هدف‌ها را وارد می‌کند:
«7- ...تبدیل اداره‌ی خانواده این عقب‌مانده‌ترین، معلول‌ترین و ناهنجارترین شکل یک فن صنفی به بخشی از اقتصاد اجتماعی و برای تبدیل زن خانه‌دار از برده‌ی اقتصاد خرد به انسان آزاد شاغل اقتصاد اجتماعی.
8- ...ایجاد نهادهای اجتماعی نمونه که وظایف تا کنونی زن را به عهده گیرد و کارکرد مادری را تسهیل و تکمیل کند...
12- ...جلب هم‌کاری وسیع زنان برای طرح و اجرای اقدام‌هایی برای تاسیس، شکل‌دهی و اداره‌ی نهادهایی که بار از دوش زنان خانه‌دار و مادر بر می‌دارند،...» (RSII, 277, 278)
سال 1899 دوستی صمیمانه‌ی سیاسی و بسیار شخصی او با روزا لوکزامبورک (1919-1871) آغاز شد. روزا لوکزامبورک چهارده سال از او جوان‌تر بود.
کلارا زتکین در سال‌های 1905 و 1906 در سن چهل و سه سالگی چشمانش را برای معالجه‌ی آب مروارید به دست جراحی سپرد و از همین زمان دید چشم او بسیار بد شد. علاوه بر این به بیماری قلب دچار شد که آن را تا پایان عمر با خود حمل کرد.
سال 1908 ممنوعیت فعالیت سیاسی زنان در آلمان لغو شد. رفقای مرد هم بی‌درنگ معتقد شدند که دیگر کار ویژه‌ی زنان برای زنان در حزب ضرورتی ندارد. کلارا در سال 1910 در تقابل با آن در کنفرانس سوسیالیست بین‌الملل خواست برگزاری سالانه‌ی روز جهانی زن را مطرح کرد.
نخستین مراسم روز زن همان طور که می‌دانید در سال 1911 در بسیاری از شهرها برگزار شد. از جمله در شهر لیندن (Linden) (محله‌ای در شهر هانوفر که سخن‌رانی وینکه در آن انجام می‌گیرد) که آن زمان شهری مستقل بود.
سال 1914 کلارا زتکین از معدود اعضای حزب سوسیال دموکرات آلمان بود که قاطعانه مخالف جنگ و اتخاذ وام برای تامین هزینه‌های آن بود. در ماه اگوست 1914 تمام نمایندگان پارلمان (رایش‌تاگ)، سوسیال دموکرات‌ها نیز، به گرفتن وام برای تامین هزینه‌های جنگی رای دادند که امروز جنگ جهانی اول نامیده می‌شود. در دسامبر 1914 کارل لیبکنشت (Karl Liebknecht) تنها نماینده‌ای بود که علیه جنگ رای داد.
در مارس 1915 کلارا به مناسبت روز جهانی زن در شهر برن (Bern) یک کنگره‌ی زنان سازمان‌دهی کرد. در این کنگره یک مانیفست برای «زنان شاغل ملت‌« تمام کشورهای درگیر جنگ تصویب شد:
«...و اکنون، امنیت اجتماعی چنین مشخص می‌شود، که کارفرمایان دست‌مزدهای شما را کاهش می‌دهند، تجار و مقاطعه‌کاران بی‌وجدان قیمت‌ها را افزایش می‌دهند و اقتصاد، شما را به فقر و بی‌خان‌مانی تهدید می‌کند. دولت دستی دراز دارد، نیکوکاری بورژوایی سوپ گدانوازی می‌پزد و صرفه‌جویی را توصیه می‌کند.
هدف این جنگ چیست که برای‌تان رنجی وحشت‌ناک به بار می‌آورد؟ گفته می‌شود که هدف دفاع از سرزمین پدری است، سرزمین پدری چیست؟
آیا معنی آن ملیون‌ها انسان است که جنگ آن‌ها را به اجساد، معلولان، به بی‌کاران و گدایان، به بیوه‌گان و یتیمان تبدیل می‌کند؟...
هدف این جنگ نه دفاع از سرزمین پدری بل‌که گسترش آن است. نظم سرمایه چنین می‌خواهد چون بدون استثمار انسان توسط انسان و ستم انسان بر انسان ادامه‌ی آن ممکن نیست.
کارگران از این جنگ سودی نخواهند برد، بل‌که همه‌ی آن چه را که برای‌شان عزیز و گران‌بها است، از دست می‌دهند.
زنان کارگر، کارگران زن!
مردان کشورهای شرکت کننده در جنگ به سکوت وادار شده‌اند. جنگ آگاهی آنان را تیره و اراده‌شان را فلج کرده و تمام وجودشان را خراب کرده است. اما شما زنان که در کنار نگرانی گزاننده‌تان برای عزیزان‌تان در میدان جنگ، در خانه فقر و بدبختی را تحمل می‌کنید چرا منتظر ایستاده‌اید و برای صلح دل‌خواه‌تان به اعتراض به جنگ بر نمی‌خیزید؟
از چه می‌هراسید؟
تا کنون به خاطر عزیزان‌تان تحمل کرده‌اید، اکنون برای مردان و پسران‌تان عمل کنید.
جنایت بس است!
این فریاد در تمام زبان‌ها پژواک می‌یابد...
سوسیالیسم تنها صلح بشری در آینده است. ساقط باد سرمایه‌داری که ثروت و قدرت انسان را قربانی می‌کند!
نابود باد جنگ! پیش به سوی سوسیالیسم.» (RSI, 668ff)
سی‌صد هزار نسخه از این مانیفست به طور مخفی و غیر قانونی در آلمان پخش شد.
پس از آن در یولی 1915 کلارا زتکین 58 ساله دست‌گیر شد. اعتراضی بین‌المللی علیه این دست‌گیری در کشورهایی صورت گرفت که در جنگ شرکت نداشتند. زنان در جمع‌ها و حرکت‌های سیاسی خواهان تلاش رفقا برای آزادی او شدند. در حوزه‌های حزبی استدلال می‌شد که زن کوچک، پیر، بیمار و غیره. کلارا اما می‌گفت: بیمار نه! این موضوع یک درگیری سیاسی است.
حزب سوسیال دموکرات از پشتی‌بانی از او خودداری کرد. او در اکتبر 1915 به خاطر بیماری آزادی خود را به دست آورد. کلارا زتکین در زندان تبلیغ علیه جنگ را ادامه می‌داد. ناشرش دیتس برای او ضمانت مالی پرداخت کرد.
حزب او را به دلیل تلاش‌هایش علیه جنگ از سردبیری نشریه‌ی «برابری» برکنار کرد. او 27 سال مسئولیت نشریه را به عهده داشت.
سال 1914 باید هر دو پسرش در جنگ شرکت می‌کردند. آن زمان امکان سرپیچی از خدمت به جنگ موجود نبود. در جریان جنگ رابطه‌ی او با سوندل (Zundel) به هم خورد، او به درک رادیکالیسم کلارا قادر نبود. آن‌ها زمانی که کلارا 60 ساله بود از هم جدا شدند.
سال 1918 زمانی که لوکزامبورگ و لیبکنشت حزب کمونیست را تشکیل دادند، کلارا به آن نپیوست. در کنگره‌ی سال 1919 حزب سوسیال دموکرات آلمان به چپ‌های حزب فراخوان پیوستن به حزب کمونیست را داد. او به تحول در اتحاد شوروی امید داشت.
قتل روزا لوکزمبورگ و کارل لیبکنشت در ژانویه‌ی 1919 او را هم از نظر سیاسی و هم از جنبه‌ی شخصی تا مغز استخوان آزرد.
نامه‌های کلارا زتکین به روزا لوکزمبورگ و روزا به او حفظ نشده‌اند. تنها یکی از آن‌ها موجود است. در 17 نوامبر 1918، روزا لوکزمبورگ تازه از زندان آزاد شده بود، کلارا به او نوشت:
«روزا، عزیزترین من، می‌توانی تصور کنی که دی‌روز چه قدر شاد شدم که سرانجام توانستم صدای تو را بشنوم؟ می‌توانی بدانی که چه قدر ناشاد و خشم‌گین بودم که نتوانسته بودم تو را بهتر بفهمم... تو می‌دانی که به داوری خود کاملن بی‌اعتماد هستم...»
در ادامه‌ی نامه در صفحه‌های بسیار به مسایل روز پرداخته است- «تو را محکم در آغوش می‌گیرم و به قلبم می‌فشارم...» (D334-337).
این نامه باقی مانده است. یکی از افسران گارد گروه قتل روزا لوکزامبورگ آن را به عنوان یادگاری از کیفش دزدیده بود. نامه سال 1969(!) در روزنامه‌ی «به پیش» (Vorwärts) در بن (Bonn) منتشر شد (D149).
دو سال بعد در کنگره‌ی جهانی بین‌الملل کمونیست رفقای زن و مرد به کلارا به مناسبت تولدش گل‌های فراوان اهدا کردند.
«من نمی‌توانم این جا در برابر شما بایستم بدون این که خاطره‌ی کسی که بخشی از وجودم بود و هم‌چنان بخشی از آن باقی خواهد ماند، سراسر وجودم را پر کرده باشد، خاطره‌ی روزا لوکزامبورگ. آن چه بودم و آن چه کردم، کار مشترک با روزا لوکزامبورگ بود. و نمی‌توانم درد نبودن او را در جمع خودمان نادیده بگیرم. همه‌ی این گل‌ها را در این جا در روح و ذهنم بر سر گور او می‌نهم.» (D149)
او از تشکیل حزب کمونیست در فرانسه و ایتالیا حمایت کرد. برای این که بتواند در مراسم تشکیل این احزاب شرکت کند، به سفرهای مخفی ماجراجویانه دست می‌زد، زیرا حکومت این کشورها به او اجازه‌ی ورود نداده بودند.
کلارا زتکین بارها به اتحاد شوروی سفر کرد. در آن جا لنین را هم ملاقات کرد. در یکی از این گفت‌وگوها لنین علیه این ادعا موضع گرفت که «زندگی جنسی نیازهای عاشقانه به سادگی و بی‌اهمیتی نوشیدن آب باشد...» (EL73). کلارا این گفت‌وگو را مفصل شرح داده است. کلارا گفته است آدم که همیشه از یک آب‌گیر نمی‌نوشد. این دلیلی شرم‌آور است.
او از زنان در جمهوری‌های مختلف اتحاد شوروی حمایت می‌کرد تا برای تحقق علایق‌شان در حزب و جامعه خود را متشکل کنند. همواره و در تمام مسایل مشخص یا روزمره‌ی سیاسی برای علایق زنان تلاش می‌کرد.
بیش‌ترین اطلاعات در باره‌ی او از این سال‌ها به بعد است. بیش‌ترین کارهای منتشر شده‌ی او نیز متعلق به این زمان هستند. تنها سخن‌رانی‌ها و مقاله‌های او در 2 مجموعه‌ی سه جلدی گردآوری شده‌اند.
نماینده‌ی کمونیست‌ها در پارلمان شد، در هیئت رییسه‌ی حزب و برای عضویت در کیته‌ی مرکزی انترناسیونال کمونیست انتخاب شد. علایم و نشانه‌هایی فراوان وجود دارد که او برای زنان امتیازی بود. زنان حامی کلارا بودند و او از نظر مردان مزاحمتی بزرگ بود.
او دو نشریه‌ی «زنان کمونیست» و «بین‌الملل کمونیست زنان» را پایه گذاشت. از این دو نشریه تنها معدود مقاله‌هایی شناخته شده هستند.
علاوه بر این رییس موسسه‌ی هم‌یاری بین‌المللی کارگران بود که برای حمایت از زندانیان کمونیست زن و مرد و خانواده‌های آنان تاسیس شده بود.
از سال 1921 به طور خستگی‌ناپذیر به رشد فاشیسم در آلمان توجه می‌داد. رفقای زن و مرد را به مقابله با این رشد فرا می‌خواند. انگیزه‌های روی‌آوری جوانان به فاشیسم و کم‌بودهای کمونیست‌ها را تحلیل کرده بود.
سال 1921 پس از جنگ جهانی اول، بین‌الملل زنان کمونیست روز 8 مارس را روز جهانی زنان اعلام کرد. این تصمیم به مناسبت بزرگ‌داشت زنانی بود که سال 1917 در روز جهانی زن در بسیاری از کارخانه‌های نساجی روسیه به اعتصابی سراسری دست زده بودند. خواست انان «جنگ علیه جنگ. صلح، نان، ازادی» بود. این اعتصاب‌ها سراغاز انقلاب فوریه در روسیه بود. امپراطور روسیه فراری شد و تدارک پایان جنگ جهانی اول آغاز گرفت.
کلارا در اتحاد شوروی تمام کمک‌های پزشکی مورد نیازش را دریافت می‌کرد. تا آخرین لحظه‌ها متن‌های سخن‌رانی و مقاله می‌نوشت. با این تصور و برداشت رایج به شدت مقابله می‌کرد که او چون زن، پیر و بیمار است، پس نمی‌تواند کار کند و نباید حرفی برای گفتن داشته باشد. در مارس 1933 زمانی که تقاضای ملاقات از او کرده بودند، نوشت: «برای ملاقات، تلفنی سوال کنید، چون بعضی روزها نمی‌توانم ملاقاتی بپذیرم و حرف بزنم.» (RSIII, 471)
سال 1932 در 75 سالگی به عنوان رییس سنی پارلمان آلمان را افتتاح کرد. پسرش ماکسیم که پزشک بود، در این سفر هم‌راه او بود. با قطار به برلین و از ان جا با اتوموبیل به محل پارلمان رفتند و از یک در جانبی وارد پارلمان شدند تا فاشیست‌ها مانع ورود آن‌ها نشوند.
چند روز پیش از مرگ نوشته است:
«زنان شاغل هشیار باشید که فاشیسم حقوق حاصل از مبارزه‌ای سخت را از شما می‌گیرد، استقلال و شغل‌تان را. هشیار باشید که رایش سوم می‌خواهد شما را به «خدمت‌کاران» مردان و ماشین زایش تنزل دهد. فراموش نکنید آن زنان مبارز شجاع را که فاشیسم به سوی مرگ و پشت دیوارهای زندان رانده است.
در 20 یونی 1933 در ارشاندسک حوالی مسکو درگذشت. چهارصد نفر تابوت او را مشایعت کردند و خاکستر او کنار دیوار کرمل به گور سپرده شده است.
منابع:
Badia, Gilbert, Clara Zetkin, eine neue Biographie bei Dietz Berlin, 1994, zitiert als (B)
Dornemann, Luise, Clara Zetkin, Leben und Wirken, Dietz-Verlag Berlin 1985, erste Ausgabe 1957 DDR zitiert als (D)
Dörnenburg, Manuela, Clara Zetkin, eine Annäherung, Edition Korona, 1997, Zitiert als (K)
Dörnenburg, Manuela, "Die gefährlichste Hexe des Deutschen Reiches" in FR 12.9.1998 S. ZB 5
Höppel, Rotraut, Clara Zetkin in Bremer, Ilse (Hgb.) Mütterlichkeit als Profession, Pfaffenweiler 1990.
Clara Zetkin, Ausgewählte Reden und Schriften, 3 Bände Dietz-Verlag Berlin 1957 (DDR) Zitiert als RS.
Clara Zetkin, Erinnerungen an Lenin, Dietz Verlag, Berlin (Ost) 1985, zitiert als EL.

بخش دوم متن سخن‌رانی وینکه سیتس‌لاف (Wienke Zitzlaff) در مراسم 8 مارس 2007 (La Rosa) به مناسبت 150 سالگی کلارا زتکین
برگردان: مینو خواجه‌الدین
بخش دوم
کلارا زتکین و جنبش بورژوایی زنان
در بیست و پنج سال گذشته این موضوع در جمهوری دموکراتیک آلمان ما را به شدت به خود مشغول کرده بود. زمانی که این نوشته را تهیه می‌کردم و در پی آن بودم که این سوال را دقیق‌تر پی‌گیر شوم به این نتیجه رسیدم که رابطه‌ی بین کلارا زتکین و جنبش بورژوایی زنان بسیار پیچیده‌تر از آن است که نشان داده می‌شود. همین مسئله - که من سعی کردم آن را توضیح بدهم- در مورد رابطه‌ی او با حزب سوسیال دموکرات نیز صادق است.
در این نوشته تنها به چند روی‌داد می‌پردازم که از نظر من امروزه نیز مانند آن زمان روی‌دادهایی مهم و مطرح هستند.
گفته می‌شود که کلارا زتکین با جنبش بورژوایی زنان رابطه‌ای منفی و حتا تحقیر‌آمیز داشته است. او سال 1928 - که از سویی تقریبن روزهای آخر زندگی‌اش، و از سویی دیگر همان طور که همه‌ی ما امروز می‌دانیم، خیلی کوتاه پیش از به قدرت رسیدن فاشیست‌ها در سال 1933- نوشته‌ای انتقادی و رادیکال به جنبش بورژوایی زنان انتشار داد و آن را ضد انقلابی قلم‌داد کرد.
زنان جنبش بورژوایی هم با کلارا زتکین برخوردی شدیدن وسواس‌گونه داشتند. این زنان ادعا می‌کردند که کلارا زتکین پرداختن به موضوع آزادی زنان را به بعد از انقلاب محول می‌کند. این سوظن هنوز هم وجود دارد. اینان (انیتا اگسپورگ Anita Augspurg ، کنگره‌ی 1896) او را به تبلیغ خشونت محکوم می‌کنند. کلارا در این مورد به شدت از خود دفاع می‌کند. از سوی دیگر او زنان را به این دلیل مورد سرزنش و انتقاد قرار می‌دهد که از حقوق خود در چارچوب جامعه‌ی موجود دفاع می‌کنند و برای زنان پرولتاریا تنها حقوق قانونی مطرح در چارچوب قانون موجود را مطالبه می‌کنند.
در هر سرزنشی هسته‌ای از حقیقت موجود است. اما گفته‌های دو طرف این دعوا باید در چارچوب زمان این گفته‌ها ارزیابی شود و منتزع از زمان نباشد. از نظر من طرفین دعوا با هم دست و پنجه نرم کرده‌اند و به خود زحمت هم‌کاری با هم را نیز داده‌اند. البته در این باره به اندازه‌ی کافی پژوهش صورت نگرفته است.
ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که جنبش بورژوایی زنان از پایان سده‌ی نوزده تا 1933 گردآیی (Konglomerat) از گرایش‌های گوناگون بود.
سال 1865 لوییزه اوتو‌پترز(Lueise Otto Peters) به هم‌راه اگوسته اشمیت - که در بخش اول این نوشته به طورکوتاه از آن‌ها یاد شد- «انجمن عمومی زنان آلمانی» (ADF) را در لایپزیک بنیان گذاشتند. لوییزه اوتو‌پترز در سال 1986 نخستین انجمن زنان کارگر را بنا نهاد. این انجمن‌ها از دست‌یازی به فعالیت‌های سیاسی (به معنای عام و رایج آن) خودداری می‌کنند، چرا که فعالیت سیاسی زنان از سال 1851 ممنوع بود. اینان خواست‌هایی نظیر بهبود شرایط کار و زندگی زنان کارگر و افزایش میزان اشتغال زنان را از طریق نوشته‌های روشن‌گرانه و جمع کردن امضا مطرح می‌کردند و احزاب و کارخانه‌ها را مورد خطاب قرار می‌دادند. امری که خشم کارگران مرد را برمی‌انگیخت.
در همین زمان انجمن‌هایی دیگر نیز بنیاد گذاشته شدند که هدف‌های‌شان موضوع‌های مربوط به حقوق زنان بود. در سال 1894 سی و چهار زن تحت رهبری «انجمن عمومی زنان آلمانی» (ADF) اتحاد انجمن‌های زنان آلمانی (BDF) را ایجاد کردند، زنان سوسیال دموکرات متشکل به این اتحادیه راه داده نشدند. ‌زنان به اصطلاح «رادیکال» جنبش بورژوایی زنان نیز با تردید در این اتحادیه پذیرفته شدند.
پس از یک سال، عملن 65 انجمن در اتحادیه‌ى انجمن‌های زنان آلمانی (BDF) متشکل بودند. در سال 1901 صد و سی و هفت انجمن و پیش از شروع جنگ 2200 انجمن با پانصدهزار عضو در اتحاد انجمن‌های زنان آلمانی (BDF) متحد شده بودند. علاوه بر این، شماری بسیار از انجمن‌های زنان میهن‌پرست (پس‌زمینه‌های فاشیستی در واژه‌ی Vaterländlich سرزمین پدری مستتر است)، انجمن‌های پرستاری صلیب سرخ و امثال آن‌ها که با وسواس تمام بر مبنای جنسیت متشکل بودند؛ عضو اتحاد انجمن‌های زنان آلمانی (BDF) نبودند.
«رادیکال‌هایی» که با شک و تردید در این اتحاد پذیرفته شده بودند، چه کسانی بودند؟(1)
مینا کائور Minna Cauer (1922-1841) در سال 1888 انجمن منافع زنان (Frauenwohl) و نشریه‌ی «جنبش زنان» را بنیاد نهاد. این انجمن توجه همه‌گانی را به پاراگراف زن‌ستیزانه‌ی قانون مدنی جدید جلب کرد. انیتا اگس‌پورگ (1943-1857) به این گروه پیوست.
ماری استریت Marie Stritt (1928-1855) در سال 1984 نخستین انجمن بیمه‌ی حقوقی برای زنان را در شهر درسدن (Dresden) برپا کرد. او با آنیتا اگس‌پورگ در کمیسیون حقوقی اتحاد انجمن‌های زنان آلمانی (BDF) هم‌کاری می‌کرد.
در سال 1902 آنیتا اگس‌پورگ و لیدا گوستاوا هیمان Lida Gustava Heymann (1943-1868) «انجمن حق رای زنان» را پایه‌گذاری کردند.
آنیتا اگس‌پورگ در سال 1893 در سی و شش سالگی برای تحصیل در رشته‌ی حقوق رهسپار زوریخ شد. او سر آن داشت که در مبارزه علیه قوانین حقوقی مردانه پا بر جا بماند. آنیتا به هم‌راه هم‌رزم خود، روزا لوکزامبورگ «انجمن بین‌المللی دانش‌جویان زن» را در سال 1895 بنیان گذاشت. او در تابستان 1897 دکترای علوم حقوق را گرفت. هدف سیاسی‌اش این بود که نگرش زنانه را در تمام حیطه‌های زندگی روزمره و زندگی اجتماعی وارد سازد و بالاتر از همه تعریفی مشخص از نقطه نظر حقوقی برای زنان در همه‌ی گستره‌های حقوقی به دست دهد.
هلنه اشتوكرHelene Stocker (١٨٦٩-١٩٤٣) به هم‌راه دوست صمیمیش كلارا زتكین «اتحاد حمایت مادران» را افتتاح مى‌كند. هلنه حاضر نبود به تغییر قوانین دل‌خوش بماند. او به دنبال روالى اساسن نوین و اخلاق جنسى جدیدى است. BDF از پذیرش «اتحاد حمایت مادران» در درون خود به دلیل رادیكال بودن این اتحاد خوددارى كرد.
همه‌ى زنان هم‌دیگر را مى‌شناختند و در زمینه‌هاى مختلف با هم هم‌كارى داشتند و متقابلن هم‌دیگر را مورد نقد قرار مى‌دادند. همه‌ى آن‌ها به جز هلنه اشتوكر در درونBDF به مثابه‌ى منتقدانی سرسخت با هم هم‌كارى داشتند.
كلارا زتکین زمانى كه تمام نیرویش را در اختیار حزب سوسیال دموكرات گذاشته بود از سوى زنان BDF به مثابه‌ى فردی تك‌رو قلم‌داد مى‌شد. لازم به تذكر است كه در آن زمان حزب سوسیال دموكرات تنها حزبى بود كه زنان را به عنوان عضو هم‌سان و هم‌حقوق با مردان مى‌پذیرفت. كلارا زتکین در درون حزب رفقاى حزبى مرد را به معنى واقعى كلمه مجبور كرد كه براى حقوق زنان مبارزه و تقاضاهاى لازم را در این زمینه تسلیم پارلمان كنند. كلارا در سخن‌رانى خود در گوتا در سال ١٨٩٦ نشان داد كه در درون حزب خواست‌هاى او از خواست‌هاى زنان بورژوا نه تنها فاصله‌اى چندان ندارد بلكه آن را حمایت نیز مى‌كند ولى در عین حال این خواست‌ها را ناكافى مى‌داند.
انتقاد كلارا زتکین در مقابل و در درون جنبش زنان مبتنى بر این بود كه انجمن‌هاى زنان با سخن‌رانى‌ها، فراخوان‌ها، عریضه‌های مخاطب به پارلمان و خانه‌ى نمایندگان پروس و امثال خود را سرگرم مى‌كنند و خود به طور مستقل وارد عمل سیاسى نمى‌شوند. بلكه مطالبات خود را به دیگران موكول مى كنند.

درگیرى هاى بین زنان جنبش بورژوایى و كلارا زتکین
نقطه‌ى مشترك بین فمینیست‌هاى رادیكال ـ هم‌چنین كلارا زتکین ـ این موضوع بود كه همه ازدواج اجبارى بورژوایى را رد مى‌كردند. اینان براى حقوق مادر و فرزند خارج از ازدواج رسمى مبارزه مى‌كنند.
هیچ یك از اینان به جز هلنه اشتوكر به پدیده‌ى هم‌جنس‌گرایى نمى‌پردازند.
در بنیان‌گذارى BDF در سال ١٨٩٤ زنان سوسیال دموكرات پذیرفته نمى‌شوند. اولین اختلاف نظر شدید خود را نشان مى‌دهد. گرترود بویمر (١٨٧٣ـ ١٩٥٤) در پروتكلى كه تهیه كرد چنین مى‌نویسد: «رییس انجمن (هلنه لانگه ١٨٤٨-١٩٣٠) در سخن‌رانى آغاز خود در موضعش در مورد جنبش پرولتاریایى زنان قلبن به استقبال انجمن‌هاى زنان كارگر مى‌رود در حالی که برای گرایش‌هاى سیاسى رنگارنگ جایی در اتحادیه نمی‌بیند.
موضعی کاملن مشخص است. «برابرى» مخالفت مى‌كند: «ما با نگرش ماتریالیسم تاریخى خودمان به آنان سیلی خواهیم زد. ما از سرسپردگان بورژوازى چه آن‌هایى زیردامنى تنشان است و چه آن‌هایى كه شلوار مى‌پوشند چیز دیگرى جز دشمنی و مبارزه علیه تلاش‌هاى سوسیالیستى انتظار داشتیم.»
سال ١٨٩٦ در ساختمان شهردارى سرخ از نوزدهم تا بیست و ششم سپتامبر اولین كنگره‌ى بین‌المللى زنان در خاك آلمان تشكیل مى‌شود. كمیته‌ى برگزار كننده كه با BDF هم نام و نشان نیست این خواست را مطرح مى كند كه «هیچ زنی را حذف نمی‌کنیم چرا كه جنبش زنان حزبى نیست بلكه به تنها به جنسیت مربوط می‌شود». هزار و هفتصد نماینده از چهارده كشور به كنگره مى‌آیند. BDFشركت رسمى در كنگره را رد مى‌كند و با وجود این آنیتا اگسپورگ، لیلى براون، لیدا گوستاوهیمان و كلارا زتکین «به عنوان میهمان و نه به عنوان شرکت‌کننده‌ی رسمی» در كنگره شركت مى‌كنند. در كنگره‌ى بین‌المللى زنان، آنیتا اگسبورگ به طور مفصل در مورد «زن در طرح اولیه‌ى قانون مدنى جدید» سخن مى‌راند. او این سخن‌رانى را در شهرهاى دیگر نیز برگزار كرده است كه در مجله‌ى «جنبش زنان» هم به چاپ مى‌رسد. بارزترین خواست‌ها، مسئله‌ى برابرى اقتصادى زن و تقسیم اموال بین زن و مرد در درون رابطه‌ى زناشویى، حقوق برابر مادر و پدر نسبت فرزند و فرزندان خارج از رابطه‌ى زناشویى است. از نظر آنیتا اگسپورگ تغییر قانون به نفع زنان و به نفع مبارزه‌ براى حقوق زنان است.
آنیتا اگسپورگ موفق شد با حمایت نمایندگان BDF این خواست‌ها را با سخن‌رانى‌ها، فراخوان‌ها و عریضه‌ها به طور مداوم مطرح كند و حمایت دیگران را نیز در این زمینه به دست آورد. در مورد تغییرات در حق انتخابات براى زنان نیز آنیتا اگسپورگ كوتاه نمى‌آید.
حزب سوسیال دموكرات در نشست حزبى خود در براسلاو در سال ١٨٩٥ بر مبناى تقاضاى كلارا زتکین تصمیم مى‌گیرد كه در پارلمان براى برابرى زن به مثابه‌ى هم‌سر و صاحب حق حضانت در حقوق مدنى و حقوق مساوى براى مادران ازدواج نكرده و فرزندان خارج از رابطه‌ى زناشویى مبارزه كند.
كلارا زتکین جاى حق راى مشخص براى زنان را خالى مى‌بیند.
این موضوع به حملات متقابل از طرف آنیتا اگسپورگ و كلارا زتکین منتهى مى‌شود. كلارا آمادگى خود را براى تلاش‌هایى اعلام می‌کند كه برای «پایان دادن به برده‌گى جنسى» تلاش مى‌كنند. اما فقط به همین بسنده نمى‌كند بلكه از حقوق طبقه‌ی انقلابى سخن مى‌گوید. آنیتا اگسپورگ متقابلن مخالفت مى‌كند: «نهایتن باید با نظر خانم زتکین مخالفت کنم چون او نسبت به خشونت خونین جنگ ابراز انزجار می‌کند، اما به خشونت خونین ارزش فرهنگی می‌دهد...»
كلارا زتکین متقابلن مخالفت مى‌كند: «سوسیال دموكراسى كى و كجا اعلام كرده است كه مى‌خواهد تغییرات اجتماعى را از طریق انقلابى خونین و خشن انجام دهد؟... اگر اوضاع در آینده غیر از این پیش رفت، این دیگر تقصیر ما نیست، چرا كه این طبقه‌ى حاكمه است که نخست از جاده‌ی حق و قانون خارج می‌شود.»(2)
تفاوت‌ها در خواست‌هاى فمینیستى نیست بلكه در مطالبات اجتماعى است. حقوق مدنى كه از سال ١٨٧٣ بر سر آن بحث مى‌شود در تابستان ١٨٩٦ در نشست ٢ و ٣ پارلمان بدون توجه به خواست زنان و برخلاف راى سوسیال دموكرات‌ها در سال ١٩٠٠ به تصویب رسید.
با شروع جنگ جهانى اول در آگوست ١٩١٤ اكثریت BDF و حزب سوسیال دموکرات تصمیم به دفاع از سرزمین پدرى مى‌گیرند. زنان رادیكال BDF در اقلیت قرار دارند. ماجرا در حزب سوسیال دموكرات هم به همین روال است. كلارا زتکین و دوستان زن و مرد او در درون حزب در اقلیت هستند.
در ماه مارس ١٩١٥ كلارا زتکین روز جهانى زن را در برن سازمان مى‌دهد كه توضیح آن در بالا امد.
زنان حقوق‌دان رادیكال از جمله لیدا گوستاوا هایمن و آنیتا اگسپورگ از ٢٨ آپریل تا اول ماه مه ١٩١٥ كنفرانسى در دن‌هاگ با شركت ١٥٠٠ نفر نماینده از دوازده ایالت بر علیه جنگ ترتیب مى‌دهند. هلنه اشتوكر جزو زنان شركت كننده از كشور آلمان است. آن‌ها از افكار عمومى بین‌المللى خواهان خلع سلاح عمومى، منع استفاده‌ى خصوصى از ابزار جنگى، پایان دادن به اختلافات بین‌المللى و برابرى زنان در تمام شئون هستند. هم‌چنین حركت اعتراضى ع�